Androloji, erkek cinsel işlevi ve üreme sağlığıyla ilgili hastalık ve sorunların değerlendirilmesine odaklanan tıbbi çalışma alanıdır. Sertleşme ve boşalma sorunları, erkek infertilitesi, testosteron eksikliğiyle ilişkili durumlar, varikosel, penis eğriliği ve erkek üreme sisteminin işlevini etkileyen bazı hastalıklar androlojinin kapsamına girebilir. [1–6]

Androloji “erkeklerde görülen her hastalık” anlamına gelmez. Böbrek taşı, mesane hastalıkları, prostatın işeme sorunları veya ürolojik kanserler genel ürolojinin farklı çalışma alanlarıdır. Buna karşılık bir sorun cinsel işlevi, sperm üretimini, fertiliteyi, testis fonksiyonunu veya erkek üreme sistemini doğrudan etkiliyorsa androlojik değerlendirme gündeme gelebilir.

Türkiye’de bu alan çoğunlukla üroloji içinde yürütülür; bazı hastanelerde ayrıca androloji alt branş poliklinikleri bulunur. Bu nedenle androlojik bir yakınması olan kişinin pratikte başvuracağı temel branş ürolojidir. Bu sayfada da “androloji”, ayrı bir resmi uzmanlık unvanı olarak değil, ürolojinin erkek cinsel ve üreme sağlığına odaklanan çalışma alanı anlamında kullanılmaktadır. [9,10]

Androloji hangi hastalık ve sorunlarla ilgilenir?

Androlojinin önemli bir bölümü erkek cinsel işlev bozukluklarıdır. Sertleşmenin hiç oluşmaması, yeterli sertliğe ulaşmaması veya cinsel ilişki boyunca sürdürülememesi erektil disfonksiyon açısından değerlendirilir. Sorunun ne zaman başladığı, her ilişkide olup olmadığı, sabah ereksiyonlarının durumu, cinsel istek, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar değerlendirmeyi etkiler. [2]

Sertleşme sorunu yalnızca penise ait lokal bir problem olmayabilir. Diyabet, hipertansiyon, obezite, kan yağlarındaki bozukluklar, sigara kullanımı, bazı nörolojik veya hormonal hastalıklar ve kullanılan ilaçlar erektil fonksiyonu etkileyebilir. EAU kılavuzu erektil disfonksiyon değerlendirmesini aynı zamanda eşlik eden metabolik ve kardiyovasküler risklerin fark edilmesi için bir fırsat olarak ele alır. [2]

Boşalma sorunları da androlojinin kapsamındadır. Erken boşalma en bilinen başlık olsa da gecikmiş boşalma, boşalamama, geriye doğru boşalma ve ağrılı boşalma gibi farklı durumlar vardır. Bunların nedenleri ve değerlendirme biçimleri aynı değildir. Özellikle erken boşalma tanısı yalnızca kronometreyle ölçülen süreye göre konulmaz; kişinin boşalma üzerindeki kontrolü, yaşadığı sıkıntı ve ilişkinin nasıl etkilendiği de değerlendirilir. [3]

Cinsel istekte belirgin azalma ise tek başına “testosteron düşüklüğü” anlamına gelmez. Hormonal sorunların yanında psikolojik durum, kullanılan ilaçlar, uyku, kronik hastalıklar, ilişki dinamikleri ve başka cinsel işlev sorunları da cinsel isteği etkileyebilir. Bu nedenle yakınmanın adı ile nedeni birbirine karıştırılmamalıdır. [1,5]

Erkek infertilitesi androlojinin önemli bir parçasıdır

Düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay içinde gebelik oluşmaması infertilite değerlendirmesini gündeme getirir. Sorunun yalnızca kadına veya yalnızca erkeğe ait olduğu varsayılmaz; güncel kılavuzlar çiftin iki tarafının da paralel değerlendirilmesini önerir. [4]

Erkekte değerlendirme tıbbi ve üreme öyküsüyle başlar. İnmemiş testis, geçirilmiş testis torsiyonu veya travması, genital enfeksiyonlar, testis ameliyatları, kemoterapi/radyoterapi, bazı ilaçlar, anabolik steroid kullanımı ve bilinen genetik hastalıklar fertilite açısından önem taşıyabilir. Fizik muayenede testislerin yapısı ve hacmi, epididim, sperm kanalları ve varikosel gibi bulgular değerlendirilir. [4]

Semen analizi temel incelemelerden biridir fakat tek başına “fertil” veya “infertil” etiketi koymaz. EAU kılavuzu semen parametrelerinin fertilite için birer gösterge olduğunu, hiçbir tek sperm parametresinin tek başına infertilite tanısı koydurmadığını açıkça belirtir. İlk semen analizi anormalse en az iki ayrı analiz gerekebilir. Hormon, genetik inceleme veya görüntüleme ise klinik bulgulara ve semen sonuçlarına göre seçilir. [4]

Varikosel de özellikle infertilite bağlamında androlojik değerlendirmede sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak varikosel görülmesi otomatik olarak tedavi gerektiği anlamına gelmez. Muayene bulgusu, semen değerleri, çiftin fertilite durumu ve diğer faktörler birlikte değerlendirilir. [4]

Testosteron ve hormon sorunları nasıl değerlendirilir?

Yorgunluk, enerji azalması, cinsel istekte azalma veya sertleşme sorunu yaşayan bir erkeğin kendi başına “testosteronum düşük” sonucuna varması doğru değildir. Bu belirtilerin pek çok farklı nedeni olabilir.

Erkek hipogonadizmi, uygun belirtiler ve bulgularla birlikte biyokimyasal testosteron düşüklüğünün bulunmasını gerektiren klinik bir durumdur. Güncel EAU kılavuzu tanının yalnızca tek bir düşük testosteron sonucuna dayandırılmamasını; total testosteronun sabah, açlıkta ölçülmesini ve düşük sonuçların ayrı günlerde doğrulanmasını önerir. [5]

Gerekli durumlarda LH, FSH, prolaktin, SHBG ve hesaplanmış serbest testosteron gibi başka ölçümler nedenin testislerden mi yoksa hipotalamus-hipofiz sisteminden mi kaynaklandığını anlamaya yardımcı olabilir. Her hastaya aynı hormon panelinin istenmesi gerekmez. [5]

Burada fertilite hedefi özellikle önemlidir. Çocuk sahibi olmayı isteyen erkekte dışarıdan testosteron verilmesi sperm üretimini baskılayabilir. EAU 2026 kılavuzu testosteron tedavisinin erkek infertilitesini tedavi etmek amacıyla veya baba olmak isteyen erkeklerde kullanılmamasını güçlü öneri olarak belirtir. [1,4,5]

Bu nedenle spor salonu veya internet üzerinden edinilen testosteron, anabolik steroidler ve “testosteron artırıcı” olarak pazarlanan ürünlerin kullanımı görüşmede gizlenmemelidir. Özellikle testosteron ve anabolik steroid kullanımı üreme hormonlarının doğal düzenini ve sperm üretimini etkileyebilir. [4,5]

Penis ve testisle ilgili bazı durumlar da androlojik değerlendirmeye girer

Peyronie hastalığında peniste sonradan gelişen eğrilik, sert plak, ereksiyon sırasında ağrı, şekil değişikliği veya cinsel ilişkiyi zorlaştıran deformite görülebilir. Değerlendirmede hastalığın ne zamandır bulunduğu, eğriliğin değişip değişmediği, ereksiyon kalitesi ve cinsel işlev üzerindeki etkisi önemlidir. [6]

Doğuştan penis eğriliği de erişkin dönemde cinsel ilişkiyi güçleştirecek düzeydeyse değerlendirilebilir. Her eğrilik hastalık veya tedavi gerektiren bir durum değildir; karar deformitenin işlev üzerindeki etkisine göre verilir. [6]

Testiste ele gelen yeni bir kitle, kalıcı şişlik veya belirgin şekil değişikliği ise yalnızca “androlojik sorun” olarak görülüp ertelenmemelidir. Testis ve skrotumdaki yeni değişikliklerin nedeni muayene edilerek belirlenmelidir. Ani ve şiddetli testis ağrısı ise farklı bir durumdur ve acil değerlendirme gerektirebilir. [8]

İlk androlojik değerlendirmede ne yapılır?

Androlojik muayenenin tek bir standart “test paketi” yoktur. Değerlendirme hangi sorun nedeniyle başvurulduğuna göre şekillenir.

Sertleşme sorunu olan kişide ayrıntılı tıbbi ve cinsel öykü, odaklanmış fizik muayene ve risk durumuna göre metabolik veya hormonal incelemeler gerekebilir. EAU, erektil disfonksiyon değerlendirmesinde glukoz veya HbA1c, lipid profili ve sabah total testosteron ölçümünün uygun klinik bağlamda değerlendirilmesini önerir. [2]

İnfertilite nedeniyle başvuruda semen analizi daha merkezi bir yer tutar. Testis ve genital sistem muayenesi yapılır; hormon, ultrason veya genetik inceleme her erkeğe rutin olarak değil, öykü ve semen bulgularının ortaya çıkardığı soruya göre eklenir. [4]

Testosteron eksikliği şüphesinde ise belirtiler ile laboratuvar sonucu birlikte değerlendirilir. Tek bir rastlantısal veya günün uygun olmayan saatinde ölçülmüş testosteron sonucu tedavi kararının temeli olmamalıdır. [5]

Görüşmeye gelirken mevcut ilaçların, hormon ve takviyelerin, geçirilmiş ameliyatların ve önceki tetkiklerin bilinmesi yararlıdır. Çocuk sahibi olma isteği varsa bunun görüşmenin başında belirtilmesi özellikle önemlidir; fertilite hedefi bazı tedavi seçeneklerini doğrudan değiştirir. [4,5]

Androloji, üroloji ve erkek sağlığı aynı şey midir?

Aynı değiller, ancak kesişirler.

Üroloji; böbrekler, üreterler, mesane ve üretra ile erkek genital sisteminin hastalıklarını kapsayan geniş bir uzmanlık alanıdır. Androloji bunun içinde özellikle erkek cinsel fonksiyonu ve üreme sağlığına yoğunlaşır.

“Erkek sağlığı” ise daha geniş bir kavramdır. Prostat ve işeme sorunlarından kardiyovasküler risklere, metabolik hastalıklardan kanser taramalarına kadar androlojinin doğrudan alanında olmayan konuları da içerebilir.

Bazı hastalarda sınırlar belirgin değildir. Örneğin sertleşme sorunu nedeniyle başlayan değerlendirmede diyabet veya kardiyovasküler risk fark edilebilir; infertilite incelemesinde hormonal veya genetik bir sorun saptanabilir. Böyle durumlarda ürolojiye endokrinoloji, kardiyoloji, üreme tıbbı, genetik veya gerektiğinde ruh sağlığı alanları eşlik edebilir. [1,2,4,5]

Hangi durumlarda beklenmemeli?

Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, özellikle bulantı veya kusmayla birlikteyse acil değerlendirme gerektirir. Testis torsiyonu gibi zaman duyarlı durumlarda rutin poliklinik randevusu beklenmemelidir. [8]

Cinsel uyarı olmadan devam eden ve yaklaşık dört saati aşan sertleşme de iskemik priapizm açısından tıbbi acildir. EAU, dört saati aşan iskemik priapizmde dokuda zamanla ilerleyen oksijen yetersizliği ve kalıcı erektil fonksiyon kaybı riski nedeniyle erken müdahale gerektiğini belirtir. [7]

Bunların dışında sertleşme veya boşalma sorununun tekrarlaması, çocuk sahibi olma güçlüğü, kalıcı cinsel istek azalması, testiste yeni değişiklik veya penis eğriliğinin cinsel işlevi etkilemesi rutin androlojik değerlendirme için neden olabilir.

Sertleşme sorununa ilişkin ayrıntılar Erektil disfonksiyon: sertleşme sorunu, boşalma zamanlamasıyla ilgili yakınmalar Erken boşalma: yalnızca süre meselesi mi?, gebelik oluşmaması Erkek infertilitesi: çiftin birlikte değerlendirilmesi, hormon şüphesi ise Erkeklerde testosteron değerlendirmesi ve Erkek hipogonadizmi: nedenler ve tedavinin amacı rehberlerinde ayrı olarak ele alınabilir.

Kaynaklar

  1. European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2026.

  1. European Association of Urology. Management of Erectile Dysfunction, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. European Association of Urology. Disorders of Ejaculation, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. European Association of Urology. Male Infertility, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. European Association of Urology. Male Hypogonadism, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. European Association of Urology. Penile Curvature, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. European Association of Urology. Priapism, EAU Sexual and Reproductive Health Guidelines, 2026.

  1. NHS. Testicle pain. Son inceleme: 26 Haziran 2025.

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi. Üroloji, 2026.

  1. Türk Üroloji Derneği. Türk Üroloji Akademisi — Androloji.