Sertleşme işlevi anketinde birkaç puanlık artış ile kişinin ilişki sırasında yeterli sertliği güvenilir biçimde sağlayabilmesi aynı sonuç değildir. Li-ESWT çalışmalarını okurken ilk ayrım budur. Tedaviden sonra ortalama skor değişebilir; bu değişimin hasta için fark edilir olup olmadığı, ilaç ihtiyacını azaltıp azaltmadığı ve ne kadar sürdüğü ayrıca incelenir. 1 2
Li-ESWT, penise düşük yoğunluklu odaklanmış şok dalgaları uygulayan bir yöntemdir. Damar oluşumu ve doku onarımıyla ilgili biyolojik süreçleri uyarabileceği düşünülür. Bu mekanizma varsayımı, hasarlı damar yapısının kalıcı olarak yenilendiğini veya normal ereksiyonun geri geleceğini gösteren klinik kanıt değildir. 1
21 randomize çalışma ne gösterdi?
2025 Cochrane incelemesi, sahte işlemle karşılaştırılan 21 randomize çalışmadaki 1.357 erkeği değerlendirdi. Kısa dönemde erektil işlev puanı Li-ESWT grubunda ortalama 3,89 puan daha yüksekti. Kanıt kesinliği düşüktü ve inceleme yazarları farkın klinik önemini belirsiz buldu. Çalışmalar arasındaki sonuç değişkenliği de yüksekti. 2
Uzun dönem analiz daha az çalışmaya ve daha küçük bir katılımcı grubuna dayanıyordu. Ortalama iyileşme yönü Li-ESWT lehine görünse de tahmin aralığı genişti ve çalışmalar birbirinden belirgin biçimde farklıydı. Bu veri, etkinin her hastada yıllarca devam edeceğini göstermiyor. 2
İncelemeye alınan araştırmaların çoğu vaskülojenik, yani damar bileşeni bulunan erektil disfonksiyona odaklandı. Psikojenik veya tedaviye bağlı sertleşme sorunu ile radikal prostatektomi sonrası rehabilitasyon gibi gruplar ana Cochrane analizinin dışında kaldı. Sonucu bu hasta gruplarına doğrudan aktarmak doğru olmaz. 2
Yan etkiler çalışmalarda az bildirilmiş olabilir, ancak örneklem büyüklükleri seyrek olayları saptamak için yeterli değildir. Kısa takip, uygulama bölgesindeki geçici ağrı veya morarma hakkında bilgi verebilir; uzun dönem güvenliği ve yeniden tedavi gereksinimini daha sınırlı açıklar. “Ciddi olay görülmedi” cümlesi, riskin sıfır olduğu anlamına gelmez. 1 2
Aynı tedavi adı, aynı uygulama anlamına gelmiyor
Çalışmalarda kullanılan cihaz, dalganın odaklı veya radyal olması, enerji yoğunluğu, atım sayısı, uygulama noktaları ve seans düzeni değişir. EAU kılavuzu bu heterojenliği kanıtın başlıca sınırlarından biri olarak tanımlar. Araştırmada kullanılan protokolden farklı bir ticari uygulamanın aynı sonucu vereceği varsayılamaz. 1
Radyal basınç dalgası üreten cihazlar odaklanmış düşük yoğunluklu şok dalgasıyla aynı fiziksel enerjiyi dokuya iletmez. EAU’nun aktardığı plasebo kontrollü radyal dalga çalışmasında erektil işlev ve sertlik skorlarında fark bulunmadı. Bir merkezin “şok dalga”, “akustik dalga” veya “ses dalgası” demesi kullanılan teknolojiyi açıklamaya yetmez. 1
Başarı tanımı da araştırmalar arasında sabit değildir. Toplam anket puanı, minimum klinik fark, sertlik puanı, ilişki başarısı veya PDE5 inhibitörüne yeniden yanıt verme birbirinin yerine kullanılamaz. Tedavi öncesinde hangi sonucun hedeflendiği belirtilmezse sonradan küçük bir skor değişikliği başarı olarak sunulabilir. 1 2
Kılavuzlar aynı noktada durmuyor
EAU 2026 kılavuzu, hafif vaskülojenik erektil disfonksiyonda ve PDE5 inhibitörlerine yetersiz yanıt veren seçilmiş vaskülojenik hastalarda Li-ESWT’yi zayıf öneriyle değerlendirir. “Zayıf” ifadesi yöntemin etkisiz olduğu hükmü değildir; yarar ile belirsizlik arasındaki dengenin hasta tercihine ve koşullara duyarlı olduğunu gösterir. 1
AUA’nın 2018 kılavuzu Li-ESWT’yi araştırma aşamasında kabul eder. Bu metin Cochrane 2025 incelemesinden eskidir, fakat protokol standardı ve kalıcı klinik yarar konusundaki belirsizliği görünür kılar. EAU ile AUA arasındaki fark, pazarlama cümlesiyle kapatılamayacak gerçek bir kılavuz ayrılığıdır. 2 3
Mevcut araştırma Li-ESWT’yi PDE5 inhibitörleri, vakum cihazı, enjeksiyon tedavisi veya protezin genel yerine koymuyor. EAU’nun konumlandırması seçilmiş hastalara ve zayıf öneriye dayanır. Kalp-damar riski, hormon durumu, ilaç kullanımı, psikoseksüel etkenler ve sertleşme sorununun nedeni değerlendirilmeden doğrudan cihaz tedavisine geçmek hasta seçimini bozar. 1 3
Li-ESWT düşünen biri kullanılan cihazın odaklı şok dalgası mı radyal basınç dalgası mı ürettiğini, önerilen protokolün hangi randomize çalışmaya dayandığını ve başarının hangi ölçütle değerlendirileceğini sormalıdır. Ücret, tekrar seansı, ilaç kullanımındaki olası değişiklik ve hedefe ulaşılamazsa izlenecek yol baştan konuşulmalıdır. 1 2 3
Kanıtın bugünkü sınırı nettir: seçilmiş vaskülojenik hastalarda küçük bir ortalama iyileşme olabilir, fakat kimin klinik olarak anlamlı ve kalıcı yarar göreceğini güvenilir biçimde öngören standart bir protokol yoktur. Yeni, iyi körlenmiş çalışmalar cihaz sınıfını, dozu, karşılaştırıcıyı ve hastanın önem verdiği sonuçları aynı biçimde raporlamadıkça belirsizliğin önemli bölümü sürecektir. 1 2
Kılavuzdaki “zayıf öneri” ne anlatır?
Li-ESWT için bazı randomize çalışmalar ve meta-analizler erektil işlev skorlarında mütevazı ortalama iyileşme bildiriyor. Ancak cihaz enerjisi, atım sayısı, tedavi programı ve hasta seçimi standardize değildir. EAU bu nedenle özellikle hafif vaskülojenik ED ve PDE5 inhibitörlerine zayıf yanıt veren seçilmiş kişilerde Li-SWT'yi zayıf öneri düzeyinde değerlendirir. Bu, yöntemin rutin birinci basamak tedaviyle eşdeğer kanıt taşıdığı anlamına gelmez. 1
Çalışmalardaki ortalama IIEF değişimi kişinin ilaçsız ve kalıcı doğal ereksiyon kazanacağını göstermez. Tedavi sonrasında PDE5 inhibitörü ihtiyacı, yararın ne kadar sürdüğü ve tekrar kürlerinin değeri için uzun dönem veri daha sınırlıdır. 1 2
Hangi ED hastasında Li-ESWT daha mantıklı adaydır?
Çalışmaların çoğu hafif-orta dereceli vaskülojenik ED olan, özellikle PDE5 inhibitörlerine yanıtı kısmen korunmuş erkekleri içerir. İleri nörojenik ED, ağır venooklüzif disfonksiyon, ciddi kavernozal fibrozis veya radikal pelvis cerrahisi sonrası farklı mekanizmalar nedeniyle aynı sonucu beklememek gerekir. Bu hasta seçimi, çalışmaların ortalama sonucunu bireye taşırken kritik sınırlamadır. 1 2
Li-ESWT'nin amacı ereksiyonu mekanik olarak o an oluşturmak değil, kavernozal doku/kan akımı üzerinde biyolojik etki yaratmaktır. Bu nedenle tedavi sırasında hemen sertleşme olmaması başarısızlık anlamına gelmez; değerlendirme haftalar-aylar sonra IIEF/EHS ve ilaç ihtiyacıyla yapılır. 1
Cihaz ve enerji protokolü neden sonucu değiştirir?
“Şok dalga” adı altında odaklı, radyal ve farklı enerji yoğunluklarına sahip cihazlar kullanılabilir. Randomize çalışmalar çoğunlukla gerçek düşük yoğunluklu ekstrakorporeal şok dalga sistemlerini değerlendirmiştir. Enerji akı yoğunluğu, atım sayısı, tedavi bölgesi ve seans sayısı merkezler arasında değişir. Bu heterojenlik meta-analizlerdeki belirsizliğin başlıca nedenidir. 1 2
Radyal basınç dalgası cihazlarını Li-ESWT çalışmalarının kanıtıyla eşdeğer göstermek doğru değildir. Hastaya hangi cihaz sınıfının ve hangi protokolün kullanıldığı açıklanmalıdır. 1
“İlaçsız sertleşme” garantisi verilebilir mi?
Hayır. Ortalama IIEF artışı bazı çalışmalarda istatistiksel olarak anlamlı olsa da her hastada PDE5 inhibitörü bırakma veya spontan normal ereksiyon elde etme anlamına gelmez. Klinik olarak anlamlı yanıt tanımı çalışmadan çalışmaya değişir ve uzun dönem dayanıklılık verisi sınırlıdır. 1 2
EAU'nun zayıf önerisi, yöntemin bazı seçilmiş vaskülojenik ED hastalarında düşünülebileceğini fakat standart ilk basamak PDE5 inhibitörleri kadar güçlü ve öngörülebilir kanıta sahip olmadığını anlatır. 1
Başarısızlık sonrası ne yapılır?
Yanıt yoksa seansları sınırsız tekrarlamanın kanıta dayalı bir temeli yoktur. ED'nin mekanizması yeniden değerlendirilir; doğru PDE5 kullanımı, hormon/metabolik faktörler, penil Doppler endikasyonu, vakum cihazı, enjeksiyon veya protez seçenekleri gerekebilir. Li-ESWT'nin diğer etkili tedavileri geciktiren bir döngüye dönüşmemesi gerekir. 1
Kaynaklar
- European Association of Urology. Sexual and Reproductive Health — Management of Erectile Dysfunction. 2026.
- Lee H, Cho MC, Kim JK, et al. Low-intensity shockwave therapy for erectile dysfunction. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2025;7:CD013166.
- American Urological Association. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. 2018.