Sağlık içeriğinde bir hata fark edildiğinde yalnız metni sessizce değiştirmek her zaman yeterli değildir. Değişiklik okurun tanı, risk, tedavi veya aciliyet algısını etkiliyorsa neyin değiştiği, neden değiştiği ve önceki bilgiyle ilişkisinin ne olduğu anlaşılabilmelidir.
UrologNet’in düzeltme yaklaşımı bu ayrımı korur: hata düzeltmesi, yeni kanıtla güncelleme ve anlamı değiştirmeyen editoryal düzenleme aynı işlem değildir.
Hata ile yeni kanıt aynı şey değildir
Bir kaynağın sonucunun yanlış aktarılması, ölçü biriminin karıştırılması, yanlış hasta grubuna genelleme yapılması veya bir kılavuz önerisinin gücünün hatalı yazılması bilgi hatasıdır. Böyle bir durumda sorun, yayımlandığı anda doğru olması gereken bilginin yanlış aktarılmış olmasıdır.
Buna karşılık daha sonra yeni bir kılavuzun yayımlanması, bir ilacın ruhsat durumunun değişmesi veya yeni ve daha güçlü bir araştırmanın önceki bilgiyi değiştirmesi güncellemedir. Önceki metin yayımlandığı tarihteki kanıtı doğru yansıtıyorsa bu değişiklik geriye dönük “hata” olarak etiketlenmemelidir.
ICMJE de olgusal hatalar ile gelişen bilimsel bilgi ve tartışmayı birbirinden ayırır. Önemli hatalarda değişikliğin açık biçimde kayda geçirilmesini ve sürüm ilişkisinin korunmasını önerir. [1]
Yazım düzeltmesi ne zaman önemli hale gelir?
Noktalama, yazım veya biçim değişikliği tıbbi anlamı değiştirmiyorsa küçük editoryal düzeltme olarak ele alınabilir.
Ancak değişikliğin uzunluğu ölçüt değildir. Tek bir kelime bile klinik sonucu değiştirebilir. Örneğin “önerilir” yerine “düşünülebilir” yazılması kılavuz tavsiyesinin gücünü; “artırır” yerine “ilişkilidir” yazılması nedensellik anlamını değiştirebilir.
Bu nedenle düzeltmenin sınıfı kaç karakter değiştiğine değil, okurun anlayacağı tıbbi anlama göre belirlenir.
Önemli bir düzeltme kaydında hangi bilgiler bulunmalı?
Okurun eski bilgi ile yeni bilgiyi ilişkilendirebilmesi için önemli bir düzeltmede mümkün olduğunca şu dört unsur bulunmalıdır:
- ilgili sayfa ve değişiklik tarihi,
- hangi bölüm veya iddianın değiştiği,
- değişikliğin nedeni ve varsa dayandığı yeni kaynak,
- ana sonuç, güvenlik uyarısı veya tedavi değerlendirmesinin değişiklikten etkilenip etkilenmediği.
Örneğin nadir bir komplikasyonun oranı yanlış aktarılmışsa yalnız “içerik güncellendi” demek yeterli açıklık sağlamaz. Oranın düzeltildiği ve bunun genel risk yorumunu değiştirip değiştirmediği anlaşılmalıdır.
Eski sürüm neden önemlidir?
Sağlık içeriğinde sürüm ilişkisi iki nedenle değerlidir. Birincisi, düzeltmenin gerçekten neyi değiştirdiği görülebilir. İkincisi, belirli bir tarihte verilen tıbbi inceleme veya editoryal onayın hangi metne ait olduğu izlenebilir.
ICMJE önemli düzeltmelerde önceki sürümlerin arşivlenmesini ve eski elektronik sürümlerde daha yeni bir sürüm bulunduğunun belirtilmesini önerir. [1]
UrologNet’in teknik arşiv ve sürüm saklama uygulaması, yayın altyapısının fiilen desteklediği ölçüde yürütülmelidir. Bu politika metni, kamuya açık tam sürüm arşivinin şu anda mevcut olduğu anlamına gelmez.
Tıbbi anlam değiştiğinde önceki inceleme ne olur?
Bir düzeltme tedavi önerisini, hasta seçimini, risk oranını, tanı eşiğini, acil uyarıyı veya kanıt düzeyini değiştiriyorsa önceki tıbbi inceleme yeni metne otomatik olarak taşınmamalıdır.
Yeni sürümün yeniden tıbbi değerlendirme gerektirip gerektirmediği değişikliğin anlamına göre belirlenir. Bu ilke, “aynı URL’de yayımlanıyor” gerekçesiyle eski onayın yeni metne aktarılmasını önler.
Tıbbi incelemenin sürümle ilişkisi ayrıca Tıbbi inceleme politikası sayfasında açıklanır.
Okur bir sorun fark ederse ne sunmalı?
Bir düzeltme bildirimini değerlendirmeyi kolaylaştıran bilgiler şunlardır:
- ilgili yazının adresi veya başlığı,
- sorunlu görülen cümle ya da bölüm,
- neden sorunlu olduğunun kısa açıklaması,
- varsa ilgili kılavuz, makale veya resmî kaynağın bilgisi.
Kişisel sağlık öyküsü, kimlik bilgisi, tetkik sonucu veya başka hassas kişisel veri bir içerik hatasını bildirmek için gerekli değildir.
Bu sayfa belirli bir iletişim kanalının veya yanıt süresinin mevcut olduğunu taahhüt etmez. Bildirim kanalı sitede ayrıca sunuluyorsa oradaki güncel iletişim yöntemi kullanılmalıdır.
Görüş ayrılığı her zaman hata değildir
Tıbbi konularda iki güncel kılavuz farklı öneriler verebilir veya aynı kanıta farklı ağırlık verebilir. Böyle bir durumda yalnız “başka kaynak farklı söylüyor” gerekçesiyle mevcut metin hatalı kabul edilmez.
Önce hasta gruplarının, müdahalenin, sonuç ölçütünün ve yayın tarihlerinin aynı olup olmadığı kontrol edilir. Gerçek bir bilimsel belirsizlik varsa düzeltme yapmak yerine metinde bu belirsizliği daha açık göstermek gerekebilir.
Düzeltmenin amacı
Düzeltme politikası hatasızlık iddiası değildir. Amaç, sağlık bilgisinin değiştiği durumlarda değişikliğin izlenebilir, anlaşılır ve gerekçeli olmasını sağlamaktır.
Önemli bir bilgi değiştiğinde okur aynı sayfaya yeniden döndüğünde yalnız yeni cümleyi değil, gerektiğinde neden farklılaştığını da anlayabilmelidir.
İlgili standart
- International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Corrections and Version Control. ICMJE Recommendations, updated January 2026.