Bir sağlık içeriğinin güvenilirliğini değerlendirirken yalnız kaynaklara değil, içeriği hazırlayan veya değerlendiren kişilerin konuyla ilişkili mali ve mesleki bağlantılarına da bakmak yararlıdır. Böyle bir ilişkinin bulunması içeriği otomatik olarak yanlış yapmaz; fakat okurun olası etkiyi değerlendirebilmesi için şeffaflık gerekir. [1]
UrologNet’in bu politikadaki amacı “hiç çıkar çatışması yoktur” şeklinde toplu bir beyan vermek değildir. İlke, ilgili bir ilişki varsa bunun somut biçimde açıklanması ve editoryal kararda nasıl yönetildiğinin anlaşılabilmesidir.
Hangi ilişkiler açıklama gerektirebilir?
İçerikle ilişkili olabilecek mali bağlantılara örnek olarak şunlar verilebilir:
- ilaç, cihaz veya tıbbi ürün üreticisine danışmanlık,
- konuşma/konferans ücreti veya honorarium,
- araştırma veya eğitim desteği,
- şirket hissesi veya opsiyon,
- patent, lisans veya telif hakkı geliri,
- içerikle ilişkili ticari bir sağlık hizmetinden doğrudan ekonomik yarar.
ICMJE yalnız mali ilişkileri değil, kişisel ilişkiler, akademik rekabet veya güçlü mesleki/entelektüel bağlılıklar gibi mali olmayan etkenlerin de algılanan çıkar çatışmasına yol açabileceğini belirtir. [1]
Hangi ilişkinin gerçekten ilgili olduğu içerik konusuna göre değerlendirilir. Bir kişinin herhangi bir şirketle geçmişte ilişkisi bulunması, her yazıda aynı derecede önemli olmayabilir.
İlişki ile yanlılık aynı şey değildir
Bir çıkar ilişkisinin açıklanması “bu içerik yanlıdır” sonucu değildir. Tersi de doğrudur: ilişki açıklanmamışsa içeriğin kesin olarak bağımsız olduğu varsayılamaz.
Şeffaflığın işlevi okurun şu sorulara cevap verebilmesidir:
- İlişki kim ile kim arasında?
- İlişkinin niteliği ne?
- Okunan konu ile doğrudan bağlantısı var mı?
- Bu ilişki editoryal veya tıbbi kararı etkileyebilecek düzeyde mi?
Kaynak kalitesi ve metnin kaynakla uyumu, çıkar çatışması beyanından ayrı olarak incelenmeye devam eder.
Finansman açıklaması ile kişisel ilişki beyanı farklıdır
Finansman açıklaması, belirli bir içerik, proje veya çalışmaya verilen doğrudan desteği anlatır.
Çıkar çatışması/ilişki beyanı ise yazar, editör veya inceleyenin konu ile ilgili mali ve mali olmayan bağlantılarını kapsayabilir.
ICMJE 2026 önerileri de çalışmaya verilen doğrudan desteğin, kişinin daha geniş ilişkilerinden ayrı açıklanmasını; sponsorun tasarım, veri, analiz, yorum veya yayın kararı üzerindeki rolünün anlaşılır olmasını ister. [1]
Bu nedenle “destek alınmıştır” gibi genel bir cümle yeterli olmayabilir. Destek varsa tarafın adı, desteğin kapsamı ve içerik kararlarına etkisi mümkün olduğunca ayrıştırılmalıdır.
UrologNet hakkında toplu finansman beyanı bu sayfadan çıkarılamaz
Bu politika, UrologNet’in bugün belirli bir kurum tarafından finanse edildiği veya edilmediği anlamına gelmez. Pakette doğrulanmış kurumsal finansman bilgisi bulunmadığı sürece “reklamsızdır”, “sponsor almamaktadır”, “tamamen şu kişi tarafından finanse edilmektedir” gibi kamuya açık bir finansman beyanı eklenmemelidir.
Gerçek bir finansman veya sponsorluk ilişkisi varsa ilgili açıklamanın o ilişkiye dayanan doğrulanmış kayıtla yapılması gerekir.
Editoryal bağımsızlık nasıl korunmalı?
Konu seçimi, kaynakların yorumlanması, risklerin yazılıp yazılmaması veya bir tedavinin öne çıkarılması ticari yarara göre belirlenmemelidir.
Bir kişi ilgili tedaviyi uyguluyor veya bir ürünle mali ilişki taşıyorsa bu, bilimsel kanıtın yerine geçmez. Mesleki deneyim kaynakla karıştırılmamalıdır.
ICMJE, editoryal kararı etkileyebilecek çıkarı bulunan editör veya değerlendiricilerin gerektiğinde ilgili karardan çekilmesini önerir. [1] UrologNet’te de somut bir ilişki değerlendirmeyi anlamlı biçimde etkileyebilecekse yalnız beyanla yetinmek yerine bağımsız başka bir değerlendirici kullanılması uygun olabilir.
Bu cümle, bugün her içerikte ikinci bir bağımsız değerlendiricinin bulunduğu anlamına gelmez; çıkar yönetimi için uygulanacak ilkedir.
İlişkili bir web sitesi bağımsız tıbbi kanıt değildir
Aynı kişi veya yayıncıyla ilişkili başka bir sitedeki içerik; biyografi, özgün materyal sahipliği veya kurum kimliği gibi birinci taraf bilgileri doğrulamak için kullanılabilir.
Ancak tedavi etkinliği, risk oranı veya klinik üstünlük gibi tıbbi iddialarda aynı yayın ağı içindeki başka bir sayfa bağımsız bilimsel kanıt sayılmaz. Bu tür iddialar için uygun kılavuz, birincil araştırma, sistematik derleme veya resmî kaynak aranır.
Beyan ne zaman güncellenmeli?
Danışmanlık, sponsorluk, yatırım, patent veya başka önemli ilişkiler zaman içinde başlayabilir veya sona erebilir. Bu nedenle açıklamanın hangi zaman aralığını kapsadığı önemlidir.
Yeni bir ilişki ortaya çıktığında ilgili içerik veya rol için mevcut beyan yeniden değerlendirilmelidir. Eski bir “ilişki yok” ifadesi yeni döneme otomatik taşınmamalıdır.
Okurun görebileceği açıklama nasıl olmalı?
En yararlı açıklama kısa fakat somuttur. Örneğin taraf, ilişki türü ve içerikle ilgisi anlaşılmalıdır. Belirsiz “çıkar çatışması olabilir” veya “gerekli açıklamalar yapılmıştır” ifadeleri tek başına yeterli şeffaflık sağlamaz.
Bu politika, şeffaflığın bir güven rozeti değil; okurun bağımsız değerlendirme yapabilmesi için gerekli bağlam bilgisi olduğunu kabul eder.
İlgili standart
- International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Disclosure of Financial and Non-Financial Relationships and Activities, and Conflicts of Interest. Recommendations updated January 2026.