Erektil disfonksiyon (ED), cinsel ilişki için yeterli ereksiyonun sürekli veya tekrarlayıcı biçimde sağlanamaması ya da sürdürülememesidir. Tek bir başarısız ereksiyon ED tanısı değildir.
ED bazen yalnız cinsel yakınma gibi görünse de damar sağlığı, diyabet, metabolik hastalıklar, ilaçlar, hormonlar, nörolojik durumlar ve psikolojik faktörlerle ilişkili olabilir. Bu nedenle değerlendirme yalnız “hangi ilaç?” sorusundan başlamamalıdır. [S05]
ED neden olur?
Sık neden ve katkıda bulunan faktörler:
- hipertansiyon ve damar hastalıkları,
- diyabet,
- obezite ve metabolik sendrom,
- sigara,
- bazı ilaçlar,
- testosteron eksikliği,
- nörolojik hastalıklar,
- prostat/pelvik cerrahiler,
- Peyronie hastalığı,
- depresyon, kaygı ve ilişki stresi.
Birden fazla neden aynı kişide birlikte bulunabilir.
İlk değerlendirmede ne yapılır?
EAU, tıbbi ve cinsel öykü, fizik muayene ve kardiyometabolik risk değerlendirmesini temel kabul eder. [S05]
Genellikle:
- glukoz,
- lipid profili,
- sabah total testosteron
gibi temel testler düşünülebilir. Test seçimi kişinin yaşına, belirtilerine ve eşlik eden hastalıklarına göre değişir.
Penil Doppler herkese gerekir mi?
Hayır.
Penil Doppler, damar yapısının ayrıntılı değerlendirilmesinin tedavi kararını değiştireceği seçilmiş hastalarda kullanılır. Genç travma hastaları, vasküler cerrahi planlanan kişiler, kompleks ED veya penis deformitesi gibi durumlarda daha anlamlı olabilir.
İlk basamak tedavi nedir?
Yaşam tarzı ve risk faktörlerinin düzenlenmesi tedavinin parçasıdır. Sigara bırakma, kilo yönetimi, fiziksel aktivite, diyabet ve hipertansiyon kontrolü yalnız genel sağlık değil, ereksiyon sağlığı açısından da önemlidir.
PDE5 inhibitörleri çoğu hasta için birinci basamak farmakolojik tedavidir. Sildenafil, tadalafil ve aynı gruptaki ilaçlar cinsel uyarı varlığında ereksiyon yanıtını destekler. [S05]
Nitrattan türetilen ilaçlarla birlikte kullanılmaları ciddi hipotansiyon riski nedeniyle kontrendikedir.
İlaç işe yaramazsa ne olur?
“İlaç işe yaramadı” sonucu verilmeden önce:
- doğru doz,
- doğru zamanlama,
- yeterli cinsel uyarı,
- yeterli deneme sayısı
değerlendirilmelidir.
Yanlış kullanım, PDE5 tedavisine yanıtsızlığın sık nedenlerinden biridir. [S05]
Vakum cihazı
Vakum ereksiyon cihazı penis çevresinde negatif basınç oluşturarak kan doluşunu artırır. İlaç kullanmak istemeyen veya kullanamayan kişilerde cerrahi dışı seçenek olabilir.
Halka kullanım süresi ve cihazın doğru kullanımı güvenlik açısından önemlidir.
İntrakavernöz enjeksiyon
Alprostadil veya farklı vazoaktif ilaçlarla yapılan penis içi enjeksiyonlar, oral tedaviye yanıt vermeyen seçilmiş kişilerde güçlü ereksiyon sağlayabilir.
İlk kullanım eğitimle yapılmalıdır. Priapizm ve fibrozis gibi komplikasyonlar nedeniyle doz kişiye göre düzenlenir.
Şok dalga tedavisi (Li-SWT)
Düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi özellikle hafif vaskülojenik ED’de araştırılmıştır. EAU, seçilmiş hastalarda zayıf öneri düzeyinde kullanılabileceğini belirtir. [S05]
Bu, her ED tipinde işe yarayan standart bir “kalıcı tedavi” değildir. Cihazlar, protokoller ve çalışma sonuçları heterojendir.
PRP/P-Shot standart tedavi midir?
PRP’nin ED tedavisindeki etkinliğini araştıran çalışmalar vardır; ancak rutin standart tedavi olarak kabul edilmesini sağlayacak yüksek kaliteli, uzun dönem veri sınırlıdır.
“Kesin iyileşme” veya “kökten tedavi” iddiası bilimsel değildir.
Penis protezi ne zaman düşünülür?
Diğer tedaviler uygun değilse, başarısızsa veya iyi bilgilendirilmiş hasta kalıcı cerrahi çözümü tercih ediyorsa penil protez düşünülebilir. [S05]
Protezin amacı penis boyunu büyütmek değil, mekanik olarak cinsel ilişki için yeterli sertliği sağlamaktır.
Psikolojik tedavinin yeri var mı?
Evet.
Performans kaygısı, depresyon, ilişki stresi veya psikojenik bileşen olduğunda bilişsel davranışçı ve psikoseksüel yaklaşımlar yararlı olabilir. EAU gerektiğinde psikolojik tedavinin medikal tedaviyle birlikte kullanılmasını önerir. [S05]
ED kalp-damar hastalığının işareti olabilir mi?
ED ile kardiyovasküler hastalıklar ortak damar risk faktörlerine sahiptir. Özellikle yeni başlayan ED, diyabet veya diğer riskler varsa kardiyovasküler değerlendirme gerekebilir.
ED’yi yalnız yatak odası sorunu olarak görmek bu nedenle eksik olabilir.
Sonuç
Erektil disfonksiyonun tedavisi “tek bir en etkili yöntem” seçmek değildir. Önce nedenler ve risk faktörleri değerlendirilir; ardından hastanın tercihi, invazivlik, etkinlik ve güvenlik dengesine göre PDE5 ilaçları, vakum, enjeksiyon, seçilmiş hastada Li-SWT veya protez gibi seçenekler ele alınır.
Tıbbi editör: Op. Dr. Cem Özlük — Üroloji Uzmanı