RIRS, esnek bir üreteroskopun idrar kanalından mesaneye, üreterden de böbreğin idrar toplayan boşluklarına ilerletildiği kapalı taş tedavisidir. İngilizce “retrograde intrarenal surgery” adının kısaltmasıdır. Ciltte kesi açılmaz; böbrek içindeki taş doğrudan görülerek çoğunlukla lazerle parçalanır. 1 3

RIRS, üreter taşında kullanılan yarı sert üreteroskopiden hedefi bakımından ayrılır: esnek alet böbreğin kaliks adı verilen dallanan boşluklarına yönelir. Bu esneklik böbreğin farklı bölgelerine ulaşmayı sağlar, fakat özellikle alt kutuptaki keskin açılar taşın görülmesini ve aletin etkin çalışmasını zorlaştırabilir. 1

RIRS hangi durumda seçenek olur?

Kararda taşın toplam yükü, sayısı, böbrek içindeki yeri, yoğunluğu ve olası bileşimi birlikte değerlendirilir. ESWL'ye uygun olmayan anatomi, sert taş, önceki ESWL başarısızlığı veya daha hızlı doğrudan temizleme isteği RIRS'yi öne çıkarabilir. Kanama riski nedeniyle böbreğe ciltten girişin sakıncalı olduğu bazı kişilerde de seçenek dengesi değişebilir. 1 2

NICE, erişkinlerde 10–20 mm böbrek taşları için URS/RIRS veya ESWL'nin değerlendirilebileceğini belirtir. Daha küçük taşlarda çoğu zaman ESWL önce gelir; ESWL uygun değilse veya başarısızsa RIRS düşünülebilir. 20 mm'den büyük taşlarda PCNL genellikle daha güçlü ilk temizleme seçeneğidir; RIRS, PCNL mümkün değilse ya da aşamalı tedavi kabul ediliyorsa kullanılabilir. 2

Büyük ve karmaşık taş yükünde RIRS'nin cilt kesisi olmaması avantajdır, ancak tam temizleme için birden fazla seans gerekebilir. PCNL böbreğe küçük bir cilt kanalından girer ve daha büyük parçaları çıkarabildiği için tek seansta daha yüksek temizlenme olasılığı sunabilir; kanama ve hastanede kalış yükü farklıdır. 1 2

Böbrek içinde işlem nasıl ilerler?

Anestezi altında kılavuz tel üzerinden üst idrar yoluna güvenli erişim oluşturulur. Esnek endoskop böbreğe ulaştığında taş lazerle küçük parçalara ayrılır. Parçalar sepetle alınabilir, emme sistemiyle uzaklaştırılabilir veya çok ince toz haline getirilerek kendiliğinden çıkması beklenebilir. Seçim taş yükü ve güvenli işlem süresine göre yapılır. 1

Üreteral erişim kılıfı, endoskopun böbreğe birden çok kez girip çıkmasını kolaylaştırabilir ve yıkama sıvısına çıkış yolu sağlayarak görüşü iyileştirebilir. Bununla birlikte kılıfın kendisi üreteri zedeleyebilir; çapı ve kullanımı kişisel anatomiye göre seçilir. Her RIRS işleminde aynı kılıf veya emme sistemi zorunlu değildir. 1

Böbrek içinde görüş için kullanılan sıvı, intrarenal basıncı yükseltebilir; lazer enerjisi de ısı üretir. Kontrollü akış ve çıkış, uygun lazer ayarı, enfeksiyon profilaksisi ve işlem süresinin gereksiz uzatılmaması ürosepsis ve doku hasarı riskini azaltmaya yardım eder. Büyük taş yükünde bu nedenle tek uzun işlem yerine planlı aşamalı tedavi daha güvenli olabilir. Bunlar cihaz markasından çok ekibin güvenli teknik planının parçalarıdır. 1

Alt kutuptaki bir taş keskin açı nedeniyle lazer lifinin hareketini sınırlıyorsa uygun durumda daha erişilebilir bir kalikse taşınabilir. Taşı zor bir açıdan işlemeye devam etmek yerine konum değiştirmek hem aleti koruyabilir hem de parçalamayı kolaylaştırabilir. Her taş güvenle taşınamayacağı için karar endoskopik görüntüye bağlıdır. 1

Üreter dar olduğunda böbreğe güvenli erişim sağlanamayabilir. Zorlayarak ilerlemek yerine JJ stent yerleştirilip ikinci seans planlanması üreter yaralanmasını önleyebilir. Stent üreteri pasif olarak genişletirken kişide sık idrara çıkma, yan ağrısı, sıkışma ve idrarda kan gibi geçici yakınmalar oluşturabilir. 1

Stent ve iyileşme planı

İşlem sonrası stent kararı üreterde ödem veya travma, kalan parça, enfeksiyon riski, kanama ve ikinci işlem olasılığına göre verilir. Sorunsuz ve tam temizlenmiş bir işlemde stentsiz izlem mümkün olabilir. Stent konmuşsa çıkarılacağı gün ve yöntem taburculuk belgesinde bulunmalıdır. 1

İlk günlerde yanma, sıkışma, idrarda hafif kan ve parça geçişine bağlı ağrı görülebilir. Eve dönüş, araç kullanma, işe ve egzersize başlama zamanı anesteziye, stente ve işlemin kapsamına göre değişir. Verilen ilaçlar yalnız kişisel taburculuk planına göre kullanılır. 1

Hangi sorunlar yeniden değerlendirme gerektirir?

İdrar yolu enfeksiyonu ve ürosepsis, üreter yaralanması veya delinmesi, kanama, kalan taş ve sonradan gelişen üreter darlığı önemli risklerdir. İşlem öncesi pozitif idrar kültürü, eşlik eden hastalıklar, büyük taş yükü ve uzayan işlem enfeksiyon riskini artırabilir. Bu nedenle bazı büyük taşların iki kısa seansta tamamlanması daha güvenli olabilir. 1

Ateş veya titreme, idrar yapamama, giderek artan ağrı, durmayan kusma, yoğun kanama ya da belirgin genel durum bozulması acil değerlendirilmelidir. Stent bulunması enfeksiyonla tıkanmayı dışlamaz. 1

Kontrol görüntülemesi böbrekte kalan parçayı ve tıkanıklığı değerlendirir; yalnız ağrının geçmesi tam temizlenme kanıtı değildir. Çıkarılan taşın analizi ve risk durumuna göre metabolik değerlendirme, aynı taşın yeniden oluşmasını azaltacak planı tamamlar. RIRS kararı bu nedenle işlem günüyle bitmeyen, temizlenme ve korunmayı birlikte izleyen bir süreçtir. 1 2

RIRS hangi böbrek taşlarında öne çıkar?

RIRS esnek üreterorenoskop ile böbreğin kalikslerine ulaşıp taşı lazerle parçalama yöntemidir. Küçük-orta böbrek taşlarında, özellikle SWL başarısının düşük beklendiği veya daha yüksek tek-seans temizlenme istendiği durumlarda kullanılabilir. Bununla birlikte >20 mm taşlarda PCNL çoğu hastada birinci seçenektir; RIRS seçilmiş veya PCNL’ye uygun olmayan hastalarda çok seanslı bir alternatif olabilir. R1

Taşsızlık oranı anatomiden etkilenir

Alt kaliks açısı, infundibulum uzunluğu/darlığı, taş boyutu, yoğunluk ve birden fazla taş bulunması RIRS sonucunu etkiler. Operasyon süresi uzadıkça enfeksiyon riski artabileceği için büyük taş yükünde "tek seansta her şeyi bitirme" hedefi her zaman güvenli değildir. Gerektiğinde aşamalı tedavi planlanabilir.

Üreteral erişim kılıfı ve stent kararları kişiseldir

Erişim kılıfı tekrar girişleri kolaylaştırabilir ve intrarenal basıncı etkileyebilir; ancak üreter yaralanması riski nedeniyle boyut ve kullanım kararı deneyime/anatomiye göre verilir. Dar üreterde ön stentleme gerekebilir. Komplikasyonsuz olguda işlem sonrası stent her zaman zorunlu değildir; üreter travması, rezidüel taş veya riskli klinik tabloda daha sık kullanılır. R1

Enfeksiyon neden özel önem taşır?

Böbrek içi basınç ve enfekte taş yükü bakteriyemi/sepsis riskini artırabilir. İşlem öncesi idrar kültürü değerlendirilir; enfeksiyon varsa tedavi edilir. Ateşli obstrüksiyonda RIRS ertelenerek önce drenaj yapılır. İşlem sonrası ateş ve sistemik bulgular erken değerlendirilmelidir. R1

Kaynaklar

  1. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis — RIRS. 2026.

  1. National Institute for Health and Care Excellence. NG118 — Renal stone treatment choices.

  1. British Association of Urological Surgeons. Ureteroscopy for stone(s).