Menide sperm görülmemesi, spermin üretilemediği anlamına gelebileceği gibi üretilen spermin kanallardaki tıkanıklık nedeniyle dışarı çıkamamasından da kaynaklanabilir. TESE kararından önce bu iki durumun ayrılması gerekir. Aynı işlem adı altında farklı hastalık mekanizmalarını tedavi etmeye çalışmak, gereksiz doku örneklemesine yol açabilir. 1 2

Azospermi, uygun koşullarda alınmış en az iki semen örneğinde santrifüj sonrası çökelti incelenerek doğrulanır. Öykü, testis muayenesi, hormonlar ve skrotal ultrason değerlendirmeyi tamamlar. Şiddetli sperm üretim bozukluğunda karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon testi işlemden önce sonucu ve çocuk açısından aktarılabilecek genetik riski değiştirebilir. 1

Tıkanıklık varsa seçenekler genişler

Obstrüktif azospermide testis sperm üretmeye devam eder, fakat çıkış yolu kapalıdır. Sperm epididimden aspirasyonla veya testisten küçük bir doku örneğiyle alınabilir. Tıkanıklığın yeri, eşin yumurtalık rezervi ve çiftin tercihi uygunsa kanalların mikrocerrahi onarımı da değerlendirilebilir. 1 2

Bu grupta klasik TESE, testis dokusundan sperm içeren tübüllerin çıkarılmasıdır. Çok sayıda bölgeyi mikroskop altında aramak her obstrüktif olguda gerekli değildir. Elde edilen spermin aynı gün ICSI için kullanılması veya dondurulması, üreme merkezinin laboratuvar koşulları ve çiftin tedavi takvimiyle planlanır. 2

Mikro-TESE odak arayan bir ameliyattır

Nonobstrüktif azospermide sperm üretimi testisin her yerinde eşit olmayabilir. Mikro-TESE'de testis dokusu ameliyat mikroskobu altında incelenir; daha dolgun görünen tübüllerden küçük örnekler alınarak laboratuvarda sperm aranır. Amaç, dağınık üretim odaklarını bulmaya çalışırken çıkarılan doku miktarını sınırlamaktır. 1

EAU ve AUA/ASRM, nonobstrüktif azospermide cerrahi sperm elde etme yöntemi olarak mikro-TESE'yi önerir. Bu öneri her hastada sperm bulunacağı anlamına gelmez. FSH değeri, testis hacmi veya klinik bir özellik tek başına sonucu güvenilir biçimde öngöremez. 1 2

Tam AZFa veya AZFb delesyonlarında sperm elde etme olasılığı bulunmadığı için testisten sperm arama işlemi önerilmez. AZFc delesyonunda ise sonuç değişkendir ve elde edilen genetik değişiklik erkek çocuğa aktarılabilir. Genetik test bu nedenle yalnız rapor tamamlayan bir tetkik değil, ameliyat ve aile planlaması kararının parçasıdır. 1

Önceden tanı amacıyla ayrı bir testis biyopsisi yapmak, kişiyi daha sonra ikinci bir girişime götürebilir. Güncel kılavuz, gerekli olduğunda tanısal örneklemeyi sperm arama işlemiyle aynı plan içinde ele alır. Nonobstrüktif azospermide iğne aspirasyonu veya haritalama, mikro-TESE sonucunu güvenilir biçimde öngören bir basamak kabul edilmez. 1

Ameliyat, laboratuvar ve ICSI aynı takvimdedir

İşlem lokal, bölgesel veya genel anestezi altında yapılabilir. Küçük bir kesiyle testise ulaşılır; alınan örnekler embriyoloji laboratuvarına gönderilir ve sperm araması ameliyat sırasında sürebilir. İki testisin incelenip incelenmeyeceği, sperm bulunduğunda aramanın nerede sonlandırılacağı ve dokunun dondurulması önceden konuşulur. 1 3

Sperm bulunması, döllenme veya gebelik sonucu değildir. Elde edilen hücrenin sayısı ve niteliği, yumurta sayısı, embriyo gelişimi ve diğer eşe ait faktörler sonraki aşamaları etkiler. Cerrahi plan ile tüp bebek laboratuvarının planı birbirinden kopuk yürütülmemelidir. 2 3

Ameliyat sonrası ağrı, şişlik ve morarma görülebilir. Artan şişlik, durmayan kanama, ateş, kötüleşen ağrı veya yara yerinde akıntı olduğunda işlem ekibiyle gecikmeden görüşülür. Testis dokusuna yapılan cerrahinin testosteron üretimini geçici ya da kalıcı etkileyebileceği için riskli kişilerde hormon izlemi planlanabilir. 1 2

Sonuç görüşmesinde azosperminin hangi türde sınıflandırıldığını, hangi genetik bulguların kararı etkilediğini ve laboratuvarda sperm bulunup bulunmadığını ayrı ayrı sorun. Sperm bulunamadığında yeniden cerrahi, donör seçenekleri veya tedaviyi sonlandırma kararı otomatik değildir; çiftin bulguları, önceki işlem ve üreme planı birlikte değerlendirilir. 1 3

TESE ile mikro-TESE aynı işlem değildir

TESE, testis dokusundan bir veya birden fazla örnek alınarak laboratuvarda sperm aranmasını ifade eden genel bir cerrahi sperm elde etme yaklaşımıdır. Mikro-TESE ise özellikle nonobstrüktif azospermide, ameliyat mikroskobu altında farklı görünen seminifer tübüllerin seçilmesini amaçlayan daha hedefli bir tekniktir. Bu nedenle iki terim birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Obstrüktif azospermide çoğu zaman daha sınırlı sperm elde etme yöntemleri yeterliyken, üretimin seyrek odaklarda kaldığı nonobstrüktif azospermide mikrocerrahi arama daha anlamlı olabilir. 1 2

İşlem seçilirken yalnız semen sonucu değil, testis hacmi, FSH ve diğer hormonlar, geçirilmiş ameliyat veya enfeksiyonlar, genetik incelemeler, eşin yaşı ve yumurtalık rezervi ile IVF laboratuvarının planı birlikte değerlendirilir. Bir erkeğin FSH değerinin çok yüksek olması veya testislerinin küçük olması sperm bulunamayacağını tek başına kanıtlamaz; aynı şekilde daha elverişli görünen değerler de sperm bulunmasını garanti etmez. Bu belirsizlik ameliyat öncesi danışmanlığın açık bir parçası olmalıdır. 1

İşlem öncesi hangi sorular netleşmelidir?

Önce azosperminin gerçekten doğrulandığı ve obstrüktif–nonobstrüktif ayrımının yeterince yapıldığı kontrol edilir. Karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyonu gereken bir hastada genetik sonuç görülmeden cerrahiye geçilmesi, işlemin gereksiz yapılmasına veya aileye aktarılabilecek risklerin gözden kaçmasına yol açabilir. Tam AZFa veya AZFb delesyonunda sperm arama ameliyatının önerilmemesi bunun en belirgin örneğidir. 1

İkinci soru zamanlamadır. Mikro-TESE yumurta toplama günüyle eş zamanlı yapılabilir ya da uygun laboratuvar koşullarında önceden elde edilen sperm dondurulabilir. Her iki yaklaşımın da laboratuvar, kadın eşin tedavi takvimi ve daha önceki örneklerin niteliği açısından farklı sonuçları vardır. “Aynı gün yapılır” veya “mutlaka önceden dondurulur” biçiminde tek bir evrensel kural yoktur. 2 3

Üçüncü soru sperm bulunamazsa planın ne olacağıdır. Aynı ameliyat içinde aramanın ne zaman sonlandırılacağı, ikinci testisin incelenip incelenmeyeceği, yeniden mikro-TESE'nin hangi koşullarda düşünülebileceği ve çiftin alternatif üreme seçeneklerine yaklaşımı önceden konuşulabilir. Bu görüşme ameliyat günü alınacak baskılı kararları azaltır. 1 3

Başarı oranı neden tek bir sayı değildir?

Cerrahi sperm elde etme oranları çalışmadan çalışmaya değişir; hasta seçimi, azosperminin nedeni, genetik durum, önceki cerrahi, kullanılan teknik ve laboratuvar deneyimi bu değişkenliği etkiler. Bu nedenle internette görülen tek bir “başarı yüzdesi” kişinin sonucuna doğrudan taşınamaz. Sperm bulunması da canlı doğum oranıyla aynı sonlanım değildir. 1 2

Sperm saptandığında ICSI için kullanılabilir hücre sayısı sınırlı olabilir. Bazı örneklerde sperm dondurmaya yetecek kadar hücre bulunurken bazı örnekler yalnız taze kullanım için uygun olabilir. Döllenme, embriyo gelişimi ve gebelik ise yumurtanın özellikleri ile embriyoloji sürecinden de etkilenir. Cerrahi başarı, laboratuvar başarısı ve gebelik sonucu bu nedenle ayrı ayrı raporlanmalıdır. 2 3

İşlem sonrası kısa süreli ağrı ve skrotal şişlik beklenebilir; hematom, enfeksiyon ve testis dokusunda kayıp daha ciddi fakat daha az sık sorunlardır. Nonobstrüktif azospermisi ve düşük başlangıç testosteronu olan kişilerde testosteronun geçici veya kalıcı düşmesi ayrıca önem taşır. Kontrol planı, yalnız yara iyileşmesini değil gerekli hastada hormon izlemini de içermelidir. 1 2

Kaynaklar

  1. European Association of Urology. Sexual and Reproductive Health — Male Infertility. 2026.

  1. AUA and ASRM. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men — Guideline Part II. Accessed 2026.

  1. EAU Patient Information. Male Infertility. Updated 2026.