Üretrit, idrarı dışarı taşıyan kanalın iltihaplanmasıdır. İdrar yaparken yanma, kanal ucunda kaşıntı veya hassasiyet ve penisten akıntı yapabilir; bazı kişilerde belirti olmayabilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar önemli bir neden olmakla birlikte tahriş ve travma gibi enfeksiyon dışı nedenler de vardır. 1 2 3
İdrarda yanma tek başına üretritin yerini ve nedenini göstermez. Akıntı ve idrar kanalı ucundaki kızarıklık üretrayı düşündürürken sık idrara çıkma, mesane ağrısı, prostat yakınmaları veya taş farklı değerlendirmeler gerektirebilir. Öykü, muayene ve örneklerin birlikte ele alınması bu ayrımı kurar. 1 2
Hangi belirtiler görülür?
Akıntı berrak, mukuslu, beyaz veya iltihaplı görünebilir. Yanma özellikle idrarın başlangıcında hissedilebilir; kanal içinde kaşıntı ve penis ucunda rahatsızlık eşlik edebilir. Görünür akıntı bulunmaması üretriti tamamen dışlamaz. 1 2 3
Yüksek ateş, genel durum bozulması, idrar yapamama veya yeni başlayan şiddetli tek taraflı testis ağrısı daha geniş ya da acil bir sorunu düşündürür. Enfeksiyon üst genital kanala ilerleyip epididim iltihabına yol açabilir; ani skrotal ağrıda testis torsiyonu gibi zaman duyarlı nedenler de değerlendirilir. 1 2 3
Nedenin adı nasıl konur?
Gonore etkeni saptandığında gonokokal üretrit, gonore dışındaki tabloda nongonokokal üretrit terimi kullanılır. Klamidya ve Mycoplasma genitalium önemli nongonokokal nedenlerdir; temas ve bölgeye göre başka mikroorganizmalar da araştırılabilir. Kapsamlı incelemeye rağmen bazı olgularda belirli bir etken bulunamaz. 1
İlk idrar örneğinde lökosit esteraz veya mikroskopide iltihap hücreleri, üretrada inflamasyonu belgelemeye yardımcı olur. Görünür akıntı varsa örnek alınabilir. Laboratuvar yöntemi ve eşik değerler merkeze göre değişebildiği için sonuçlar klinik bulguyla birlikte yorumlanır. 1 2
Klamidya ve gonore için nükleik asit çoğaltma testleri sık kullanılan hedefli incelemelerdir; erkeklerde ilk idrar örneği kullanılabilir. Temas öyküsüne göre boğaz veya rektum gibi başka bölgelerden örnek gerekebilir. Yalnız standart idrar kültürü bütün cinsel yolla bulaşan etkenleri araştırmaz. 1
Tedavi ve partner planı
Tedavi, olası veya saptanan etkene ve güncel yerel direnç bilgisine göre sağlık çalışanı tarafından seçilir. Evde kalan antibiyotiği kullanmak ya da yalnız belirtiler azalınca ilacı bırakmak, doğru etkenin tedavisini ve test yorumunu güçleştirebilir. 1 2
Klamidya veya gonore gibi bulaşabilen bir neden saptandığında yakın dönem partnerlerin değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedavisi planlanır. Kişi ve partnerleri tedaviyi tamamlayıp belirtiler düzelene kadar cinsel temasa ara verir. Partner adımı yeniden bulaşı ve enfeksiyonun başkalarına geçmesini azaltmanın parçasıdır. 1 3
Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için test gereksinimi temas öyküsü ve risklere göre konuşulur. Bu görüşme suçlama amacı taşımaz; belirti vermeyen enfeksiyonların bulunması ve uygun kişilerin tedavi edilmesi için yapılır. 1 3
Belirti geçmezse
Tedavi sonrasında yanma veya rahatsızlığın sürmesi otomatik olarak aynı enfeksiyonun devam ettiği anlamına gelmez. Önce ilaçların doğru kullanımı, tedavi edilmemiş partnerle yeniden temas ve üretrada iltihabın hâlâ bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Objektif inflamasyon gösterilmeden art arda antibiyotik başlanması uygun bir yaklaşım değildir. 1
İnflamasyon devam ediyorsa ilk testler ve temas öyküsü gözden geçirilir; Mycoplasma genitalium ve uygun durumlarda Trichomonas vaginalis gibi nedenler için hedefli test düşünülebilir. İltihap bulgusu yoksa mesane, prostat, cilt-tahriş veya kronik pelvik ağrı gibi başka açıklamalar araştırılır. 1
Randevuya belirtilerin başlama zamanı, akıntının görünümü, son cinsel temasların bölgesi ve bariyer kullanımı, alınan antibiyotikler ve ilaç alerjileriyle gitmek değerlendirmeyi hızlandırır. Testten önce örnek hazırlığı için merkezin verdiği talimat izlenir. 1 3
Tedavi tamamlanana kadar bulaş açısından ne yapılır?
Gonore veya klamidya gibi cinsel yolla bulaşan bir neden saptandığında yalnız belirtilerin azalması bulaş riskinin bittiğini göstermez. CDC, kişinin ve partnerlerinin uygun tedaviyi tamamlamasına kadar cinsel temastan kaçınılmasını; tek doz tedavilerde de önerilen bekleme süresinin tamamlanmasını vurgular. Partner yönetiminin amacı yeniden bulaşı ve başkalarına geçişi azaltmaktır. 1
Belirli enfeksiyonlarda tedavi sonrası kontrol veya birkaç ay sonra yeniden test gerekebilir. Bunun gerekip gerekmediği saptanan etkene göre değişir; “üretrit geçti” diye bütün olgulara aynı kontrol takvimi uygulanmaz. 1 2
Üretritin en sık nedenleri nelerdir?
Üretrit tek bir enfeksiyon adı değildir. Gonore, klamidya ve Mycoplasma genitalium önemli cinsel yolla bulaşan nedenlerdir; daha az sıklıkla Trichomonas vaginalis, herpes simpleks veya başka mikroorganizmalar rol oynayabilir. Bazı hastalarda kapsamlı testlere rağmen belirli bir etken gösterilemez. [1–4]
İdrar yolu enfeksiyonu, prostatit, balanitis veya kimyasal/traumatik irritasyon da benzer yanma yapabileceği için yalnız belirtiye bakarak antibiyotik seçmek uygun değildir.
Hangi testler yapılır?
İlk idrar örneğinde NAAT ile gonore ve klamidya araştırılması temel testlerdendir. Akıntı varsa örnek alınabilir. Gonore şüphesinde kültür, özellikle tedavi başarısızlığı veya antibiyotik direnci açısından önemli olabilir. Persistan veya tekrarlayan nongonokokal üretritte M. genitalium testi ve uygun hastada T. vaginalis değerlendirmesi gündeme gelir. [1–4]
Antibiyotik başlamadan önce örnek almak mümkünse tanısal değeri artırır; ancak ağır klinik tabloda tedavi geciktirilmez.
Partnerlerin değerlendirilmesi neden önemlidir?
Tedavi yalnız hastaya verilirse tedavi edilmemiş partnerden yeniden bulaş olabilir. Etkene ve son cinsel temas zamanına göre partnerlerin test ve/veya tedavi için yönlendirilmesi gerekir. Partner yönetimi mahremiyet ve yerel halk sağlığı kurallarına uygun yürütülür. [1–3]
Belirti geçse bile kontrol gerekir mi?
Belirtinin kaybolması enfeksiyonun eradike olduğunu her zaman göstermez. Klamidya veya gonore tedavisinden sonra yeniden enfeksiyon sık olduğundan rehberler belirli süre sonra tekrar test önerebilir. Gonorede kullanılan tedaviye ve enfeksiyon bölgesine göre test-of-cure gereksinimi değişebilir. [1–4]
Persistan yanma her zaman devam eden enfeksiyon mudur?
Hayır. Tedavi sonrası üretral irritasyon bir süre devam edebilir; ayrıca kronik pelvik ağrı, prostatit sendromu, darlık veya dermatolojik sorunlar benzer yakınma yapabilir. Objektif inflamasyon veya pozitif test olmadan art arda antibiyotik kullanmak doğru değildir. [2–4]
Hangi durumda acil değerlendirme gerekir?
Ateş, titreme, testiste şiddetli ağrı/şişlik, idrar yapamama, ciddi genel durum bozukluğu veya hızla artan genital ağrı varsa basit üretrit dışında epididimit, prostatit veya sistemik enfeksiyon düşünülür ve daha hızlı değerlendirme gerekir.
Kaynaklar
- Centers for Disease Control and Prevention. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. Üretrit ve nongonokokal üretrit bölümleri.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections. 2026, üretrit bölümü.
- NHS. Urethritis. Son inceleme: 10 Mayıs 2023.