Epididimit, testisin arka tarafındaki epididimin iltihaplanmasıdır. Çoğu kişide tek taraflı ağrı ve şişlik saatler-günler içinde artar; skrotum sıcak ve hassas olabilir. İltihabın testise yayılması epididimo-orşit olarak adlandırılır. 1 2 3
Ani başlayan şiddetli ağrı epididimit kabul edilmemelidir. Bulantı, kusma veya testisin duruşunda değişiklik varsa testis torsiyonu acilen dışlanır. Özellikle genç hastada torsiyon olasılığı varken laboratuvar sonucu ya da ultrason randevusu beklemek güvenli değildir. 1 2
Örnek doğru yerden alınır
Neden yaşa, cinsel temas öyküsüne, üriner sistem sorunlarına ve yakın zamanda yapılan işlemlere göre değişir. Klamidya veya gonore gibi cinsel yolla bulaşan etkenler özellikle cinsel olarak aktif genç erkeklerde önemlidir. Daha ileri yaşta, prostat/mesane boşaltım sorunu, kateter veya üriner girişim öyküsünde bağırsak kökenli bakteriler daha olası olabilir. 1 2
İdrar tahlili ve kültür, üriner bakteriyel enfeksiyon ve antibiyotik duyarlılığı hakkında bilgi verebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesinde ilk idrar örneğinden nükleik asit amplifikasyon testi (NAAT) kullanılır. Üretral akıntı varsa uygun örnekleme yapılabilir. Testlerin tedaviyi geciktirmemesi gereken durumlar vardır; örnek mümkünse antibiyotik öncesinde alınır. 1 2
Doppler ultrason her epididimit vakasında zorunlu değildir. Klinik tablo belirsizse, torsiyon dışlanamıyorsa, kitle/apse düşünülüyorsa veya düzelme beklenen gibi değilse yardımcı olur. Ultrasonun “epididimit ile uyumlu” olması güçlü klinik torsiyon şüphesini tamamen geçersiz kılmaz. 2
Tedavi etkene göre seçilir
Antibiyotik seçimi olası etkene göre yapılır. Gonore/klamidya riski olan kişiyle enterik bakteri olasılığı yüksek kişinin tedavisi aynı değildir. EAU ve CDC rehberlerinde rejimler hastanın maruziyetine ve yerel direnç durumuna göre farklılaşabilir; bu nedenle reçete yaşa bakılarak ezbere seçilmez. 1 2
Yatak istirahati, skrotal destek, soğuk uygulama ve uygun ağrı kesiciler rahatsızlığı azaltabilir. Ağrı hızla azalabilse de şişlik ve hassasiyetin tamamen geçmesi haftalar sürebilir. Tedaviyi erken kesmek veya elde kalan antibiyotiği kendi kendine kullanmak nüks ve direnç riskini artırır. 2 3
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon saptanırsa partnerlerin değerlendirilmesi ve tedavisi gerekir. CDC, klamidya veya gonore düşünülen/saptanan kişilerde tedavi tamamlanana ve partnerler tedavi edilene kadar cinsel temastan kaçınılmasını önerir. HIV ve diğer CYBE testleri de risk durumuna göre konuşulur. 2
Beklenen düzelme görülmezse
CDC’ye göre belirtiler tedavinin ilk yaklaşık 72 saatinde belirgin biçimde düzelmiyorsa tanı ve tedavi yeniden değerlendirilmelidir. Devam eden şişlik veya hassasiyet; apse, enfarkt, tümör, tüberküloz veya başka nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir. 2
Yüksek ateş, şiddetli sistemik hastalık, immün baskılanma, şiddetli ağrı veya apse şüphesinde hastane tedavisi gerekebilir. İki taraflı hastalık, tekrarlayan ataklar veya fertilite kaygısı olan kişilerde ek değerlendirme planlanır. Epididimit sonrası sperm parametrelerinde geçici değişiklik olabilir; infertilite sonucu yalnız akut dönemdeki ağrı veya ultrason görünümünden çıkarılmaz. 1
Randevuya ağrının başlangıç şeklini, ateşi, idrar belirtilerini, akıntıyı, son cinsel temasları, kullanılan antibiyotikleri ve üriner girişim/kateter öyküsünü açıkça iletmek doğru test ve tedaviyi seçmeyi kolaylaştırır. Epididimitte güvenli yol, önce torsiyonu dışlamak, sonra olası etkeni hedeflemek ve beklenen iyileşme gerçekleşmiyorsa tanıyı yeniden sorgulamaktır. 1 2
Epididimit kimlerde neden farklı gelişir?
Cinsel olarak aktif genç erkeklerde klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan etkenler daha sık düşünülür. İleri yaşta, idrar yolu yapısal sorunları olanlarda, prostat büyümesi veya yakın zamanda üriner girişim bulunanlarda enterik bakteriler daha olası olabilir. Anal ilişki öyküsü gibi maruziyetler de etken olasılığını değiştirir. Yaş tek başına antibiyotik seçmek için yeterli değildir; öykü ve testler birlikte değerlendirilir. 1 2
Epididimit tek taraflı daha sık görülür. İki taraflı belirti veya atipik seyir başka nedenleri de düşündürür. Çocuklarda bakteriyel neden erişkinlerden farklı olabilir ve akut skrotumda torsiyon öncelikle dışlanmalıdır. 1
Hangi testler yapılır?
Muayenede epididimde hassasiyet ve şişlik, skrotal cilt değişikliği ve eşlik eden üretral akıntı değerlendirilir. İdrar tahlili ve kültür üriner bakterileri araştırır; klamidya ve gonore için nükleik asit amplifikasyon testleri uygun hastalarda temel testlerdir. 1 2
Ultrason her epididimitte zorunlu değildir. En önemli kullanım alanı torsiyonla ayrımın klinik olarak belirsiz olduğu akut skrotumdur. Ultrasonun epididimiti göstermemesi de tek başına enfeksiyonu dışlamaz; tanı öykü, muayene ve laboratuvarla birlikte konur. 2
Tedavide antibiyotik neden kişiye göre değişir?
Antibiyotik seçimi olası etken grubuna, lokal direnç durumuna ve kültür/NAAT sonuçlarına göre yapılır. Cinsel yolla bulaşan etken olasılığında partner değerlendirmesi ve tedavisi de bulaş zincirini kesmek için önemlidir. Enterik bakteriler düşünülüyorsa farklı antibiyotik grupları gerekebilir. 1 2
Yatak istirahati, skrotal destek, uygun ağrı kesici/antiinflamatuvar kullanımı ve ilk dönemde soğuk uygulama ağrı-şişliği azaltabilir. Şişlik antibiyotik başladıktan hemen sonra tamamen kaybolmayabilir; klinik düzelme genellikle daha önce başlar, sertlik ve dolgunluğun gerilemesi haftalar sürebilir. 2 3
72 saat kuralı neden önemlidir?
CDC, tedaviden sonra yaklaşık 72 saat içinde belirgin düzelme başlamıyorsa tanının ve tedavinin yeniden değerlendirilmesini önerir. Tedavi tamamlandıktan sonra kalıcı şişlik veya hassasiyet varsa tümör, apse, enfarkt, tüberküloz ve mantar enfeksiyonu gibi alternatif nedenler araştırılabilir. 2
Şiddetli ağrı, yüksek ateş, sistemik hastalık, apse şüphesi veya oral tedaviyi sürdürememe durumunda hastane değerlendirmesi gerekebilir. Torsiyon şüphesi varsa antibiyotik yanıtını beklemek uygun değildir. 1 2
Cinsel ilişki ve partner yönetimi
Klamidya veya gonore düşünülüyorsa hasta ve partnerler uygun şekilde değerlendirilip tedavi edilene kadar cinsel temasa ara verilmesi önerilir. Kondom gelecekteki bulaş riskini azaltır ancak mevcut enfeksiyonun tedavisi değildir. Cinsel yolla bulaşan etken saptanması suçlayıcı bir dil gerektirmez; amaç tedavi, partner bildirimi ve yeniden enfeksiyonun önlenmesidir. 2
Olası komplikasyonlar
Çoğu akut epididimit uygun tedaviyle düzelir. Geciken veya ağır enfeksiyonda apse, kronik ağrı ve nadiren testis fonksiyonunda etkilenme gelişebilir. İki taraflı ağır epididimal hasar fertiliteyi etkileyebilir, ancak her epididimit kısırlığa yol açmaz. 1 3
Kaynaklar
- European Association of Urology. Urological Infections — Acute Epididymitis. 2026.
- US Centers for Disease Control and Prevention. Epididymitis — STI Treatment Guidelines. Current guidance.
- NHS. Epididymitis. Current patient guidance.