Hidrosel, testisi saran zarlar arasında sıvı birikmesidir. Erişkinde skrotumun bir tarafının haftalar veya aylar içinde büyümesi, ağrıdan çok ağırlık ya da dolgunluk hissi vermesi sık görülen tablodur. Küçük hidroseller fark edilmeyebilir; hacim arttıkça oturma, yürüme, spor veya kıyafet kullanımı rahatsız edebilir. 1 3
Yeni skrotal şişlik yalnız görünüşe bakılarak hidrosel kabul edilmez. Enfeksiyon, kasık fıtığı, travma sonrası kan birikimi ve testis tümörü benzer görünüm oluşturabilir. Ani şiddetli ağrı, bulantı-kusma veya hızla artan hassas şişlik varsa torsiyon ve diğer aciller önce değerlendirilir. 2
Muayene sıvıyı işaret eder, ultrason nedeni araştırır
Muayenede hidrosel çoğu zaman testisin çevresini saran düzgün, fluktuan bir şişliktir. Işık geçirgenliği sıvıyı destekleyebilir, fakat tek başına tanı koydurmaz. Testis elle ayrı seçilemiyorsa, şişlik yeni gelişmişse veya sert bir alan hissediliyorsa ultrason özellikle önemlidir. 1 2
Skrotal ultrason sıvının miktarını, testis dokusunu ve eşlik eden kitle, epididim sorunu veya inflamasyonu değerlendirir. Erişkinde yeni başlayan hidroselin altında enfeksiyon, travma veya daha seyrek olarak tümör gibi ikincil bir neden bulunabileceği için yalnız “sıvı var” sonucuyla değerlendirme bitmez. 2 3
Çocuklardaki hidrosel aynı mekanizmaya sahip olmayabilir. Karın ile skrotum arasındaki processus vaginalis açıklığına bağlı iletişimli hidrosel ve kasık fıtığı olasılığı pediatrik değerlendirmede ayrıca ele alınır. Bu sayfadaki erişkin tedavi yaklaşımı çocuklara doğrudan uygulanmaz.
İzlem ile girişim arasındaki karar
Küçük, ağrısız ve testis muayenesi/ultrasonu normal bir hidrosel çoğu zaman izlenebilir. Sıvının varlığı tek başına ameliyat zorunluluğu oluşturmaz. Büyüme, ağırlık, ağrı, cilt tahrişi, günlük aktivitede güçlük veya tanısal belirsizlik girişim düşünülmesine neden olabilir. 1 3
Kalıcı ve yakınma yapan erişkin hidroselde standart kalıcı tedavi hidrosolektomidir. Cerrahide sıvı boşaltılır ve sıvının yeniden birikmesini azaltacak biçimde kese onarılır. Ameliyat sonrasında geçici şişlik, morarma ve ağrı beklenebilir; hematom, enfeksiyon, kronik ağrı ve nüks gibi komplikasyonlar daha seyrektir. 1
İğneyle sıvı boşaltmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir ancak kese yerinde kaldığı için sıvı sıkça yeniden birikir. Skleroterapi bazı cerrahiye uygun olmayan veya cerrahiyi istemeyen kişilerde düşünülebilir; ancak nüks, ağrı ve enfeksiyon riski nedeniyle her hasta için cerrahiyle eşdeğer seçenek değildir. 1 3
Hidrosel doğrudan “kısırlık” tanısı değildir. Çok büyük veya altta yatan başka testis hastalığı bulunan olgularda fertilite ayrı değerlendirilir. Çocuk sahibi olma kaygısı varsa semen analizi, yalnız hidroselin görünümüne göre değil klinik gerekliliğe göre istenir.
Kontrole giderken şişliğin ne zamandır bulunduğunu, gün içinde değişip değişmediğini, ağrı/ateş/travma öyküsünü ve daha önceki ultrasonları iletmek yararlıdır. Hidroselde amaç yalnız sıvıyı görmek değil, testis dokusunu güvenle değerlendirmek ve yakınmanın ağırlığına göre izlem ile girişim arasında doğru dengeyi kurmaktır. 1 2
Hidrosel nedir ve neden oluşur?
Hidrosel, testisi saran zarlar arasında normalden fazla sıvı birikmesidir. Çocuklarda çoğu kez karın boşluğu ile skrotum arasındaki kanalın doğumdan sonra kapanmamasıyla ilişkili olabilir; erişkinde ise neden bulunmadan gelişebileceği gibi enfeksiyon, travma, tümör veya cerrahi sonrası da ortaya çıkabilir. Bu nedenle yeni erişkin hidroselinde yalnız sıvının varlığını değil altta yatan testis ve epididim yapısını da değerlendirmek önemlidir. 1 2
Çocuk ve erişkin hidroseli aynı değildir
Bebeklerde hidrosel doğum sonrası ilk aylarda kendiliğinden gerileyebilir. Gün içinde boyut değiştiriyorsa veya kasıkla bağlantılı şişlik varsa iletişimli hidrosel/inguinal herni olasılığı değerlendirilir. Çocukta takip ve ameliyat zamanlaması yaşa, iletişimli olup olmamasına ve eşlik eden fıtık riskine göre çocuk ürolojisi/cerrahisi tarafından planlanır.
Erişkinde yeni başlayan, büyüyen veya gergin hidrosel için muayene ve çoğu zaman ultrason yapılır. Özellikle testis elle seçilemiyorsa, ağrı varsa veya başlangıç hızlıysa testis tümörü, epididimit, travma veya başka skrotal nedenler dışlanmalıdır. 1 2 3
Hidrosel nasıl hissedilir?
Genellikle ağrısız skrotal büyüme, dolgunluk veya ağırlık hissi yapar. Büyük hidrosel yürürken, spor yaparken veya cinsel aktivitede rahatsızlık yaratabilir. Ani şiddetli ağrı hidroselin tipik bulgusu değildir; torsiyon, enfeksiyon veya travma gibi başka durumlar önce değerlendirilir. 2
Transilluminasyon sıvı içeriğini destekleyebilir ancak kesin tanı değildir. Kan, kalın sıvı veya eşlik eden başka yapılar ışık geçişini değiştirebilir. Ultrason testisin kendisini görmeyi ve sıvı dışındaki nedenleri ayırmayı sağlar. 2
Ne zaman tedavi gerekir?
Küçük, ağrısız ve testisin normal olduğunun doğrulandığı erişkin hidroseli izlenebilir. Tedavi kararı büyüklükten çok rahatsızlık, günlük yaşam etkisi, enfeksiyon/deri sorunları ve tanısal belirsizliğe göre verilir. Kalıcı ve semptomatik hidroselde hidrosolektomi en kalıcı tedavidir. 1
İğneyle boşaltma sıvıyı geçici azaltabilir ancak kese yerinde kaldığı için tekrar birikme sık olabilir. Aspirasyon + skleroterapi seçilmiş cerrahi riski yüksek hastalarda düşünülebilir; her hastada cerrahiyle eşdeğer kabul edilmez. 1
Ameliyat sonrası neler beklenir?
Hidrosolektomi sonrası bir süre şişlik, morarma ve hassasiyet normal olabilir. Destekleyici iç çamaşırı ve aktivite kısıtlaması iyileşmeyi kolaylaştırabilir. Hematom, enfeksiyon, nüks ve kronik ağrı gibi komplikasyonlar mümkündür. Ateş, giderek artan kızarıklık, ciddi ağrı veya hızla büyüyen şişlik erken kontrol gerektirir. 1
Hidrosel tek başına çoğu kişide testosteron eksikliği veya infertilite anlamına gelmez. Fertilite sorunu varsa eşlik eden varikosel, testis hastalığı veya semen parametreleri ayrı değerlendirilir.
Kaynaklar
- British Association of Urological Surgeons. Repair of a Scrotal Hydrocele. Current patient information.
- MSD Manual Professional Edition. Painless Scrotal Mass. Current review.
- NHS / UK primary care guidance. Adult hydrocele. Current guidance.