Spermatosel, testisin üst-arka bölümündeki epididimden gelişen, çoğu zaman iyi huylu sıvı dolu bir kisttir. Kişi duşta veya kendi kendine muayenede testisten ayrı, düzgün ve hareketli bir oluşum fark edebilir. Küçük spermatoseller genellikle ağrı yapmaz; büyüdüğünde ağırlık, dolgunluk veya temasla rahatsızlık oluşturabilir. 1 2
Her skrotal kitle spermatosel değildir. Testisin kendi dokusundaki sert kitle, hidrosel, varikosel ve kasık fıtığı farklı değerlendirme yolları gerektirir. Yeni kitlede ilk amaç, oluşumun testis içinde mi yoksa testis dışındaki yapılarda mı bulunduğunu belirlemektir. 2
Tanıdan sonra çoğu kist izlenebilir
Muayenede spermatosel genellikle epididimin baş kısmında, testisin üstünde veya arkasında hissedilir. Transillüminasyon sıvı içeriğine işaret edebilir ama kesin ayrım sağlamaz. Ultrasonda kistik yapının epididimle ilişkisi ve testis dokusunun normal görünümü değerlendirilir. 1 2 3
Ağrısız ve tanısı net küçük kistler tedavi gerektirmez. Boyutun varlığı tek başına ameliyat nedeni değildir. Hızlı büyüme, yeni sertlik, sürekli ağrı veya testis dokusunun muayenede seçilememesi yeniden değerlendirme gerektirir.
Spermatosel kansere dönüşen bir yapı olarak kabul edilmez ve testis kanserinin öncüsü değildir. Buna rağmen kişi daha sonra testisin içinde yeni bir sertlik fark ederse bunu “zaten kistim var” diye açıklamamalıdır; yeni değişiklik ayrı değerlendirilmelidir.
Müdahale konuşulurken fertilite planı da masadadır
Sürekli ağrı, belirgin hacim, günlük yaşam veya cinsel aktivitede rahatsızlık varsa spermatoselektomi düşünülebilir. Cerrahide kist epididimden ayrılarak çıkarılır. Epididim ve vas deferens sperm taşıma yolunun parçaları olduğu için ameliyat öncesinde çocuk sahibi olma planı özellikle konuşulur. 1 3
Cerrahi sonrasında hematom, enfeksiyon, nüks ve kronik ağrı görülebilir. Epididime zarar verilmesi sperm geçişini etkileyebilir; iki taraflı hastalık veya tek işlevsel testis gibi durumlarda bu risk daha önemlidir. Gelecekte fertilite isteği olan kişide işlem gerekliliği ve zamanlaması bu nedenle dikkatle tartılır. 1
İğneyle boşaltma ve skleroterapi kalıcı çözüm sağlamayabilir ve epididim hasarı riski taşıyabilir; genç ve fertilite planı olan kişilerde özellikle dikkatli değerlendirilir. Bazı hastalarda cerrahi yerine izlem, yakınma düzeyi düşünüldüğünde daha iyi dengedir. 3
Ani şiddetli ağrı, bulantı-kusma veya hızla artan şişlik spermatoselin olağan seyri değildir ve torsiyon gibi acil nedenler için aynı gün değerlendirme gerektirir. Ateş ve kızarıklık eklenmesi enfeksiyonu düşündürür.
Randevuya kitlenin ne zaman fark edildiğini, büyüyüp büyümediğini, ağrı ve fertilite planını aktarın. Spermatoselde iyi karar, yalnız “kisti çıkarmak” değil; tanının güvenli olduğundan emin olup yakınmanın ağırlığı ile epididime yapılacak müdahalenin olası bedelini birlikte değerlendirmektir. 1 2 3
Spermatosel ile epididim kisti aynı şey mi?
Spermatosel, epididimden gelişen ve içinde sperm içerebilen kistik oluşumdur. Epididim kisti ise benzer bölgede gelişen sıvı dolu kist için daha genel bir tanımdır; pratikte bu iki terim ultrason ve klinik değerlendirmede birbirine yakın kullanılabilir. Her ikisi de testisin kendisinden değil çoğunlukla epididimden köken alır ve büyük bölümü iyi huyludur. 1 2 3
Nasıl fark edilir?
Çoğu spermatosel ağrısızdır ve testisin üst-arka tarafında düzgün, hareketli bir dolgunluk şeklinde hissedilir. Büyük olduğunda ağırlık, sürtünme veya aktivite sırasında rahatsızlık yapabilir. Testisin içinde hissedilen sert düzensiz kitle ise farklı değerlendirilir; yalnız elle muayeneyle “kist” tanısı koymak güvenli değildir. 2 3
Skrotal ultrason oluşumun testis dışı ve kistik yapıda olduğunu göstermede yararlıdır. Tipik basit epididimal kist doğrulandıysa ek görüntüleme çoğu zaman gerekmez. Hızlı büyüme, ağrı, travma veya testis dokusunun net değerlendirilememesi durumunda klinik plan değişebilir. 2 3
Her spermatosel ameliyat edilir mi?
Hayır. Küçük ve yakınmasız spermatoseller genellikle izlenir. Boyut tek başına ameliyat nedeni değildir; ağrı, ağırlık, günlük aktiviteyi bozma, sürekli büyüme veya tanı belirsizliği kararın temel nedenleridir. 1 3
Spermatoselektomide amaç kisti epididimden ayırarak çıkarmaktır. Epididimde skar veya kanal hasarı oluşabileceği için çocuk sahibi olmayı planlayan erkekte ameliyat öncesi fertilite etkisi mutlaka konuşulmalıdır. Her ameliyat infertilite yapmaz; ancak risk özellikle iki taraflı müdahale veya önceden fertilite sorunu olanlarda daha önemlidir. 1
İğneyle boşaltma kalıcı tedavi değildir ve sıvı yeniden birikebilir. Skleroterapi de epididime zarar riski nedeniyle çocuk sahibi olmayı planlayan kişilerde özellikle dikkatle değerlendirilir. 3
Spermatosel kansere dönüşür mü?
Tipik spermatosel iyi huyludur ve kansere dönüşmesi beklenmez. Asıl önemli nokta yeni skrotal kitlenin gerçekten epididim kisti olduğunun doğrulanmasıdır. Yeni sert intratestiküler kitle veya testis yapısında değişiklik varsa testis kanseri açısından ayrı değerlendirme gerekir. 2
Kişi kendi olağan anatomisini biliyorsa yeni değişikliği daha kolay fark eder. Ancak sık sık agresif kendi kendine muayene yapmak hassasiyet oluşturabilir; amaç yeni, kalıcı değişikliği fark etmektir.
Kaynaklar
- British Association of Urological Surgeons. Removal of an Epididymal Cyst. Current patient information.
- MSD Manual Professional Edition. Painless Scrotal Mass. Current review.
- Mayo Clinic. Spermatocele: Diagnosis and Treatment. Current patient guidance.