Üreteroskopi, ince bir endoskopun idrar kanalından mesaneye ve oradan üretere ilerletilerek taşın doğrudan görülmesi işlemidir. Taş lazer veya başka uygun bir enerjiyle parçalanabilir; küçük parçalar sepet benzeri bir aletle çıkarılabilir. Ciltte kesi yapılmaz, ancak işlem idrar yolunun içine girilerek ve genellikle anestezi altında gerçekleştirilir. 1 3

Aktif taş çıkarma; taşın kendiliğinden geçme olasılığı düşükse, ağrı tedaviye rağmen sürüyorsa, tıkanıklık devam ediyorsa veya tek böbrek, iki taraflı tıkanma ya da böbrek işlevinde bozulma varsa gündeme gelir. Enfeksiyonla birlikte tıkanma bulunursa önce acil drenaj ve enfeksiyon kontrolü gerekebilir. 1

URS ile ESWL arasındaki seçim

Üreteroskopi, ESWL'ye göre tek işlemde taşsız kalma olasılığını genellikle yükseltir. Bunun karşılığında anestezi, idrar yoluna alet yerleştirilmesi ve üreter yaralanması gibi girişime özgü yükler taşır. ESWL bazı uygun taşlarda daha hafif bir iyileşme sunabilir, fakat parçaların sonradan düşmesini ve tekrar seansını gerektirebilir. 1 2

Karar taşın yeri, boyutu, yoğunluğu ve üreterde sıkışma derecesiyle birlikte verilir. Vücut yapısı, idrar yolu anatomisi, kanama riski, eşlik eden böbrek taşları, önceki tedaviler ve yerel ekip deneyimi de hangi yöntemin daha gerçekçi olduğunu değiştirir. 1 2

İşlem öncesi hazırlık

İdrar kültürü veya uygun idrar testi enfeksiyonu araştırır; aktif enfeksiyon varsa güvenli girişim için önce tedavi edilir. Endoürolojik taş işlemlerinde perioperatif antibiyotik korunması da enfeksiyon riskine, kültür sonucuna, alerjilere ve yerel direnç verilerine göre planlanır. Kan sulandırıcılar, böbrek işlevi ve önceki anestezi sorunları ekiple paylaşılır. Açlık, ilaç kullanımı ve hastaneye geliş talimatları merkezin anestezi planına göre izlenir. 1

Güncel görüntü taşın hâlâ aynı yerde olduğunu ve işlem planının geçerli kaldığını gösterir. Taş daha önce düşmüş olabileceği halde yalnız eski filme dayanarak girişim yapmak gereksiz işlem riski doğurur; yeniden görüntülemenin zamanı klinik duruma göre seçilir. 1

Taşa nasıl ulaşılır?

Endoskop üretradan mesaneye, ardından üreter ağzından yukarı ilerler. Kılavuz tel güvenli yolu korumaya yardım edebilir. Alt ve orta üreterde çoğunlukla yarı sert, daha yukarıda veya böbreğe yaklaşırken esnek alet kullanılabilir; böbrek içindeki esnek işlem daha çok RIRS adıyla anlatılır. 1 3

Taş görüldüğünde lazerle daha küçük parçalara ayrılabilir veya uygun parçalar doğrudan alınabilir. Parça çıkarma yalnız endoskopik görüş altında yapılır. Amaç taş yükünü güvenle temizlemektir; her kırıntıyı zorlayarak alma çabası üreter hasarı ya da işlem süresini artırabilir. 1

Bazen üreter beklenenden dar olur ve alet güvenle ilerlemez. Bu durumda zorlamak yerine geçici bir JJ stent yerleştirilip üreterin pasif olarak genişlemesi beklenebilir; URS sonraki seansta tamamlanır. Bu durum başarısızlık değil, yaralanmayı önleyen aşamalı bir güvenlik kararıdır. 1

Her işlemden sonra stent gerekir mi?

Stent, böbrekten mesaneye idrar akışını açık tutan ince bir tüptür. Üreterde ödem veya yaralanma, kalan parça, kanama, perforasyon, enfeksiyon riski, gebelik, tek böbrek ya da ikinci işlem planı varsa yararlı olabilir. Kalış süresi yerleştirilme nedenine göre belirlenir. 1 2

Taş tamamen çıkarılmış ve işlem sorunsuz geçmişse rutin stent şart değildir. NICE, erişkinlerde 20 mm'den küçük komplikasyonsuz üreter taşlarının URS tedavisi sonrasında stentin rutin verilmesini önermez; çünkü yarar gösterilmemiş, idrar sıklığı, sıkışma, yanma, kanama ve mesane ağrısı artmıştır. Bu sınır bütün taş ve hasta gruplarına genellenmez. 1 2

Stent konmuşsa ne zaman ve nasıl çıkarılacağı taburculuk belgesinde yazmalıdır. İpi bulunan stent kendi kendine çekilmez; ekibin belirttiği yöntem ve gün izlenir. Yan ağrısı, sık idrara çıkma ve idrarda kan görülebilir, fakat şiddetlenen belirtiler değerlendirilir. 1 2

İyileşme ve riskler

İlk günlerde idrarda hafif kan, yanma, sıkışma ve kolik benzeri ağrı görülebilir. İşe, egzersize ve araç kullanmaya dönüş; anestezi, stent, ağrı düzeyi ve yapılan işlemin kapsamına göre değişir. Ağrı kesici veya başka ilaçlar kişisel taburculuk planına göre kullanılır. 1 2

Enfeksiyon, üreter duvarında çizilme veya delik, kanama, taşın böbreğe kaçması, kalan taş ve ileride darlık gelişmesi olası komplikasyonlardır. Çoğu komplikasyon hafiftir; ürosepsis seyrek olsa da ciddi olabilir. Tedavi edilmiş idrar kültürü, kontrollü işlem süresi ve uygun stent yönetimi enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur. 1

Ateş veya titreme, idrar yapamama, giderek artan yan ağrısı, durmayan kusma, yoğun kanama veya genel durumda bozulma acil değerlendirme gerektirir. Stent varlığı bu belirtileri otomatik olarak güvenli hale getirmez. 1

Kontrol planı kalan taş, tıkanıklık ve böbreğin durumunu uygun görüntülemeyle değerlendirir. Çıkarılan parça analize gönderilebilir; tekrar taş oluşumunu azaltmak için taş bileşimi ve metabolik risk ayrıca ele alınır. Görüşmenin sonunda stent planı, beklenen belirtiler, acil iletişim yolu ve kontrol tarihi açık olmalıdır. 1 2

URS yalnız taşı görmek değil, aynı seansta tedavi etmektir

Üreteroskopi üretradan ve mesaneden üretere ilerleyen ince endoskopla taşın doğrudan görülmesini sağlar. Taş lazerle parçalanabilir veya uygun boyuttaysa basket ile çıkarılabilir. Distal ve orta üreter taşlarında yüksek taşsızlık oranı sağlayabilir; proksimal taşlarda seçim taş boyutu, anatomi ve alternatif SWL olanağına bağlıdır. R1

Stent her URS’den sonra zorunlu değildir

Komplikasyonsuz URS sonrasında rutin stent bazı hastalarda gerekmeyebilir. Üreter travması, ödem, rezidüel taş, enfeksiyon riski, gebelik, tek böbrek veya zor erişim gibi durumlar stent kararını değiştirir. Stent idrar sıkışması, yan ağrısı, hematüri ve işeme şikâyeti yapabilir; çıkarılma zamanı işlem notunda net olmalıdır. R1

Enfeksiyon güvenliğinin merkezindedir

Pozitif idrar kültürü veya aktif enfeksiyon varken elektif taş kırma ertelenmeli ve enfeksiyon tedavi edilmelidir. Enfekte ve tıkalı sistemde öncelik URS ile taşı hemen kırmak değil, stent veya nefrostomiyle drenajdır. Kesin taş tedavisi sepsis kontrol altına alındıktan sonra yapılır. R1

URS sonrası takip neyi arar?

Erken dönemde ateş, kontrolsüz ağrı, idrar yapamama veya artan hematüri değerlendirme gerektirir. Daha sonra rezidüel taş ve nadiren üreter darlığı açısından klinik/görüntüleme takibi yapılabilir. Taş çıkarıldıysa analiz ve nüks önleme planı, işlemin kendisi kadar önemlidir.

Kaynaklar

  1. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis — Ureteroscopy. 2026.

  1. National Institute for Health and Care Excellence. NG118 — Ureteroscopy and stenting rationale.

  1. British Association of Urological Surgeons. Ureteroscopy for stone(s).