İdrarın pembe, kırmızı veya koyu kahverengi görünmesi, yalnız bir kez olsa ve ağrı yapmasa bile kısa sürede değerlendirilmelidir. Küçük bir kan miktarı rengi belirgin değiştirebilir. Görünen kan çoğu zaman kanser dışı bir nedenden kaynaklansa da kaynağı tahmin ederek beklemek güvenli değildir. 3 4
Hematüri, kanın idrara böbreklerden üretraya kadar herhangi bir noktada karışmasıdır. Gözle görülen tipe makroskobik, idrarın rengi normalken laboratuvarda alyuvar saptanan tipe mikroskobik hematüri denir. İki durumun araştırma yolu kişinin yaşı, öyküsü ve eşlik eden bulgularla değişir. 1 3
Renk değişikliği gerçekten idrardan mı geliyor?
Pancar gibi yiyecekler ve bazı ilaçlar idrarı kırmızı ya da kahverengi gösterebilir. Adet kanı, vajinal kanama veya makattan gelen kan da örneğe karışabilir. Yine de rengin nedeninden emin değilseniz değerlendirmeyi ertelemek yerine taze ve doğru alınmış bir idrar örneğiyle durumu netleştirmek gerekir. 3 4
İdrar test çubuğunda “kan” sinyali çıkması mikroskobik hematüri tanısını tek başına tamamlamaz. Alyuvarların mikroskopla görülmesi gerekir; egzersiz, adet veya örnek alma koşulları sonucu etkileyebileceğinden test uygun zamanda tekrarlanabilir. 1 3
Eşlik eden belirti kaynağa dair ipucu verir
Yanma, sık idrara çıkma, kötü kokulu veya bulanık idrar ve ateş enfeksiyonu düşündürür. Dalga dalga gelen şiddetli yan ya da kasık ağrısı taşla; zayıf akım, kesik işeme ve mesaneyi boşaltamama prostat büyümesi veya başka bir tıkanıklıkla birlikte görülebilir. Bunlar olasılığı yönlendirir, tanıyı tek başına koymaz. 3 4
Ağrısız kanama da önemlidir. Mesane veya böbrek kanseri, özellikle ileri yaş ve tütün maruziyeti gibi risklerle birlikte düşünülür; fakat hematürisi olan herkes kanser değildir. Hızlı incelemenin amacı ciddi bir nedeni erken dışlamak veya yakalamaktır. 1 2 3
Köpüklü idrar, bacaklarda şişme, yüksek tansiyon veya böbrek işlevinde bozulma kanın böbreğin süzme birimlerinden gelebileceğini düşündürebilir. Yakın zamanda travma, ağır egzersiz, idrar yolu işlemi, taş öyküsü, pıhtılaşma bozukluğu ve kullanılan ilaçlar da görüşmede önem taşır. 1 3
Kan sulandırıcı veya antiplatelet ilaç kullanmak kanamanın görünür hale gelmesine katkıda bulunabilir; ancak altta yatan idrar yolu nedenini kendiliğinden açıklamaz. AUA/SUFU, antikoagülan kullanan hastalarda mikroskobik hematürinin aynı risk-temelli çerçevede değerlendirilmesini önerir. İlacı kendi başınıza kesmeden, hematürinin uygun biçimde incelenmesi ve ilacın devam kararının reçeteleyen hekimle verilmesi gerekir. 1 3
İlk değerlendirmede hangi bilgiler toplanır?
Hekim kanın ne zaman ve idrarın hangi bölümünde görüldüğünü, pıhtı olup olmadığını, ağrı ve enfeksiyon belirtilerini, sigara öyküsünü, mesleki maruziyetleri, önceki taşları ve aile öyküsünü sorar. Muayeneye tansiyon ölçümü; duruma göre karın, yan bölge, prostat veya jinekolojik değerlendirme eklenebilir. 1 3
Tam idrar incelemesi alyuvarlarla birlikte protein, lökosit ve başka ipuçlarını gösterir. Enfeksiyon kuşkusunda kültür, böbrek işlevi için kan testleri istenir. Enfeksiyon tedavi edilirse kanın kaybolduğunu doğrulamak için idrar yeniden incelenir; sürmesi ya da tekrarlaması başka nedenlerin araştırılmasını gerektirir. 1 2 3
Sistoskopi ve görüntüleme herkeste aynı değildir
Sistoskopi üretra ve mesanenin iç yüzünü, ultrason ve tomografi ise böbreklerle üst idrar yollarını farklı biçimlerde değerlendirir. Test seçimi; kanın görünür olup olmamasına, yaşa, sigara ve diğer risklere, alyuvar miktarına, böbrek işlevine ve hematürinin kalıcılığına göre yapılır. 1 3
AUA/SUFU 2025 güncellemesinde düşük/ihmal edilebilir riskli mikroskobik hematüride hemen sistoskopi ve görüntüleme yerine belirli aralıkta idrar testinin tekrarı kullanılabilir. Kalıcı hematüride risk yeniden sınıflanır. Orta riskte sistoskopi ve böbrek ultrasonu, yüksek riskte ise sistoskopi ile üst üriner sistemi değerlendiren aksiyal görüntüleme öne çıkar. Bu ABD kılavuzunun risk-temelli çerçevesidir; yaş, sigara maruziyeti ve başka riskler birlikte değerlendirilir. 1
Birleşik Krallık’taki NICE yolu, 45 yaş ve üzerindeki açıklanamayan görünür hematüride veya enfeksiyon tedavisinden sonra süren ya da yineleyen görünür kanda hızlı kanser değerlendirmesi önerir. Bu yaş sınırı Türkiye için otomatik bir kural değildir; görünür kanın yaşa bakılmaksızın değerlendirilmesi gerekir. 2 4
Pıhtı ve idrar yapamama acildir
Pıhtılar idrar çıkışını kapatıp mesanede ağrılı doluluğa yol açabilir. İdrar yapamama, yoğun veya durmayan kanama, bayılma, belirgin solukluk, hızlı kötüleşme, ciddi travma, tek böbrekle birlikte kanama ya da ateş ve yan ağrısıyla genel durum bozulması acil değerlendirme gerektirir. 3 4
Başvuru öncesinde idrar renginin ne zaman değiştiğini, pıhtıyı, ağrının yerini, ateşi ve kullandığınız ilaçları not edin. Mümkünse renk değişikliğinin fotoğrafı da hekime yardımcı olabilir. Ancak fotoğraf tanı koymaz; hedef kanın gerçekten idrardan geldiğini doğrulamak, kaynağını bulmak ve gereken incelemeyi gecikmeden seçmektir. 1 3
Görünür hematüri ile mikroskobik hematürinin riski aynı değildir
Gözle görülen kan, özellikle tekrarlıyorsa veya açıklanamıyorsa daha hızlı değerlendirme gerektirir. Mikroskobik hematüride ise kanser olasılığı kişinin yaşı, sigara maruziyeti, eritrosit miktarı ve diğer risklere göre değişir. Bu nedenle AUA/SUFU 2025 tek tip sistoskopi-BT yaklaşımı yerine risk katmanlı değerlendirme kullanır. 1
Düşük/ihmal edilebilir riskte doğrulanmış mikroskobik hematüri için hemen invaziv test yerine tekrar idrar analizi düşünülebilir. Orta riskte sistoskopi ve böbrek ultrasonu; yüksek riskte sistoskopi ve uygun üst üriner sistem görüntülemesi öne çıkar. Bu sınıflama, görünür hematüriyi “önemsiz” hale getirmez ve farklı ülkelerin sevk eşikleri aynı değildir. 1 2
Böbrek kaynaklı kanamayı düşündüren ipuçları nelerdir?
Belirgin proteinüri, dismorfik eritrosit/eritrosit silendiri, böbrek fonksiyonunda azalma, hipertansiyon veya sistemik hastalık bulguları glomerüler kaynak olasılığını artırır. Bu durumda nefroloji değerlendirmesi gerekebilir; fakat yaş/risk uygunsa eşzamanlı ürolojik nedenler de gözden kaçırılmamalıdır. Hematüriyi “nefrolojik çıktı, ürolojiye gerek yok” veya tam tersine yalnız ürolojik kabul etmek doğru değildir. 1 3
Sigara ve mesleki maruziyet neden sorulur?
Tütün kullanımı mesane ve üst üriner sistem ürotelyal kanserleri için önemli risk faktörüdür. Boya, kauçuk, deri, petrokimya ve bazı endüstriyel aromatik amin maruziyetleri de risk konuşmasına girebilir. Aile öyküsü, pelvis radyoterapisi ve bazı kemoterapiler de bağlamı değiştirebilir. Bu bilgiler, mikroskobik hematüride hangi testin gerekli olduğunu belirlemeye yardımcı olur. 1
Antikoagülan kullanırken kan görmek “ilaçtan” mı sayılır?
Antikoagülan ve antiplatelet ilaçlar kanamayı görünür hale getirebilir fakat üriner sistemdeki tümör, taş veya enfeksiyonu dışlamaz. AUA/SUFU bu hastaların mikroskobik hematüri açısından aynı risk-temelli çerçevede değerlendirilmesini önerir. İlaç kendi kendine kesilmemeli; kanama şiddeti ve tromboz riski reçeteleyen hekimle birlikte yönetilmelidir. 1
Negatif incelemeden sonra ne olur?
Uygun sistoskopi ve üst sistem incelemesi negatifse takip ihtiyacı başlangıç riskine ve hematürinin sürüp sürmemesine göre değişir. Yeni görünür kan, alyuvar miktarında belirgin artış veya yeni üriner semptom gelişmesi yeniden değerlendirme gerektirir. Sürekli “her yıl BT” yaklaşımı herkes için gerekli değildir; radyasyon ve kontrast yükü de kararın parçasıdır. 1
Kadınlarda örnek kontaminasyonu nasıl azaltılır?
Adet, vajinal kanama ve dış genital kaynaklar idrar örneğini kontamine edebilir. Uygun zamanda temiz orta akım örneği veya gerektiğinde kateter örneği gerçek hematüriyi ayırmaya yardımcı olabilir. Buna karşın “adet olabilir” varsayımıyla tekrarlayan görünür idrar kanamasını aylarca ertelemek doğru değildir. 1 3 4
Kaynaklar
- American Urological Association; SUFU. Microhematuria: AUA/SUFU Guideline. 2020, amended 2025.
- National Institute for Health and Care Excellence. NG12 — Recommended actions by symptom. Updated April 2026.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hematuria (Blood in the Urine). Reviewed October 2022.
- NHS. Blood in urine. Reviewed May 2023.