HPV aşısı mevcut genital siğili ortadan kaldırmaz ve vücutta bulunan HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Temel amacı, kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine bağlı yeni enfeksiyonları ve bunların yol açabileceği siğil, prekansör lezyon ve kanserleri önlemektir. 1 2
Bu ayrım özellikle daha önce siğil geçirmiş erkeklerde önemlidir. Geçmişte HPV ile karşılaşmış olmak, aşıdaki bütün tiplere karşı bağışıklık geliştiği anlamına gelmez; ancak yaş ve önceki cinsel maruziyet arttıkça aşıdan beklenen ek fayda genellikle azalır. 1
En yüksek fayda maruziyetten önce görülür
Erkeklerde randomize çalışmalarda dört valanlı aşı, daha önce ilgili HPV tipleriyle enfekte olmamış genç erkeklerde dış genital lezyon ve aşı tipi enfeksiyonlarını belirgin biçimde azaltmıştır. Etkinlik, çalışmaya girerken ilgili tipe maruz kalmamış kişilerde en yüksektir; tüm katılımcılar birlikte değerlendirildiğinde daha düşüktür. 3
Bu fark aşının sonradan “işe yaramadığı” anlamına gelmez. Koruyucu aşı mevcut enfeksiyonu temizlemediği için, kişi aşı tiplerinin bir kısmıyla daha önce karşılaştıysa önlenebilir yeni enfeksiyon alanı daralır. 1 3
CDC, rutin aşıyı 11–12 yaşta önerir ve 9 yaşından itibaren başlanabileceğini belirtir. Eksik aşılı kişilerde tamamlama önerisi 26 yaşına kadar sürer. 27–45 yaş arasında ise herkese rutin aşı yerine, daha önce yeterli aşılanmamış bazı yetişkinlerde ortak karar verme yaklaşımı önerilir. 1
Yeni partner olasılığı, daha önce alınan dozlar ve bağışıklık durumu bu yaş grubundaki olası faydayı etkiler. Uzun süreli karşılıklı tek eşli ilişkide yeni HPV edinme olasılığı daha düşükken, gelecekte yeni partner olasılığı bulunan kişide yeni enfeksiyon riski devam eder. 1
Önceden HPV testi yaptırmak aşı kararını çözmez
HPV testi kişinin hayat boyunca bütün aşı tipleriyle karşılaşıp karşılaşmadığını gösteren bir “aşı uygunluk testi” değildir. CDC, aşı uygunluğunu belirlemek için aşı öncesi rutin HPV veya antikor testi önermez. Daha önce genital siğil veya pozitif HPV sonucu olması da tek başına aşı yapılmasına engel değildir. 1
Doz sayısı seriye başlama yaşına ve bağışıklık durumuna göre değişir. Seriye 15 yaşından önce başlayan çoğu kişi iki doz, 15 yaş ve sonrasında başlayanlar genellikle üç doz alır; immün sistemi baskılanmış kişiler için özel şema uygulanır. Ulusal takvim ve ruhsat koşulları ülkeye göre ayrıca doğrulanmalıdır. 1 2
Güvenlik verisi geniş izleme dayanır
Erkeklerdeki randomize çalışmalarda en sık olay enjeksiyon yerinde ağrı gibi lokal reaksiyonlardır. Ciddi güvenlik değerlendirmesi tek bir denemeden değil, milyonlarca dozluk ruhsat sonrası izlemden gelir. WHO ve CDC, mevcut verileri genel olarak olumlu güvenlik profiliyle uyumlu değerlendirmektedir. 1 2
Aşı sonrası ateş, baş ağrısı veya geçici halsizlik görülebilir. Şiddetli alerjik reaksiyon öyküsü gibi kontrendikasyonlar kişisel olarak değerlendirilir. Aşı yapılması, mevcut genital lezyonun tanı ve tedavisinin ertelenmesi anlamına gelmez. 1
Erkeklerde HPV aşısının kanıtı, özellikle aşı tipleriyle karşılaşmadan önce yeni enfeksiyon ve ilişkili hastalıkların önlenmesinde güçlüdür. Daha ileri yaşta fayda kişiye göre azalabilir; fakat sıfır değildir. Karar, “HPV geçirdim mi?” sorusundan çok yaş, önceki aşılar, gelecekteki maruziyet olasılığı ve ulusal aşı programı üzerinden verilmelidir. 1 2 3
Erkeklerde etkinlik hangi sonlanımlarda gösterildi?
Randomize çalışmalar erkeklerde aşı kapsamındaki persistan HPV enfeksiyonları ve dış genital lezyonların azalmasını göstermiştir. Aşının kanser önleme etkisi biyolojik süre ve kanserlerin nadirliği nedeniyle doğrudan RCT sonlanımı olarak her kanser türünde ölçülemez; koruma, enfeksiyon/prekürsör lezyon verileri ve uzun dönem popülasyon etkisiyle değerlendirilir. 1 2
Daha önce siğil geçiren kişi fayda görür mü?
Mevcut siğil veya daha önce geçirilmiş HPV enfeksiyonu aşıyla tedavi olmaz. Ancak kişi aşıdaki tüm tiplerle karşılaşmış olmayabilir. Yaş ve önceki aşılama durumu uygunsa yeni tip enfeksiyonlarına karşı koruma sağlayabilir. Aşı öncesi HPV testi bu kararı çözmez. 1
MSM ve immünsüpresyonda ne değişir?
MSM'de anal HPV ilişkili hastalık yükü daha yüksektir; immünsüpresyonda persistan enfeksiyon riski artabilir. Aşının bağışıklık yanıtı immünsüprese kişide daha düşük olabilir ve doz şeması yaş/bağışıklık durumuna göre üç doz gerektirebilir. Güncel ulusal takvim esas alınmalıdır. 1
Güvenlik değerlendirmesi nasıl yapılmıştır?
En sık yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı/şişlik, baş ağrısı ve kısa süreli sistemik yakınmalardır. Ciddi alerjik reaksiyon nadirdir. Aşı sonrası senkop özellikle ergenlerde görülebildiği için kısa gözlem önerilir. Büyük güvenlik izlem programları infertilite veya cinsel işlev üzerinde nedensel zararı desteklememiştir. 1 3
Koruma ne kadar sürer?
Uzun takip çalışmalarında koruyucu antikor ve hastalık azaltıcı etki yıllarca sürmektedir; rutin rapel dozu şu anda standart değildir. Bununla birlikte programlar ülke ve düzenleyici güncellemelere göre değişebilir. 1
Kaynaklar
- CDC. HPV Vaccine Recommendations. Current guidance.
- World Health Organization. Human papillomavirus vaccines: WHO position paper. 2022.
- Giuliano AR, et al. Efficacy of Quadrivalent HPV Vaccine against HPV Infection and Disease in Males. N Engl J Med. 2011;364:401-411.